Tara Bandu (Lei no Ordem Komunitariu) hanesan tradisaun neโebรฉ uza hodi jere no regula interasaun ema ho ambiente, intensaun komunidade ho malu no interasaun ho animal. Tara Bandu define hanesan costume tradisional Timor Oan neโebรฉ hametin paz no rekonsiliasaun liu hosi kbiit akordu pรบbliku hodi define norma no prรกtika sosiรกl ba komunidade ida. Tara Bandu eziste durante sรฉkulu barak, antes kolonializasaun Portugรฉs iha sekulu XVI.
Obejetivu :
- Harii interasaun vida humana iha sosiedade neโebรฉ nakonu ho harmonia, amizade, fraternidade tuir identidade vida socio-kultura ema Timor ninia.
- Proteje ambiente liu hosi kriasaun balansu interasaun entre kultura ema no ambiente neโebรฉ sustentavel.
- Fortifika no mantein Pratika lisan hanesan identidade kultura ema Timor nia hodi asegura transmisaun intergerasional ba sabedoria ekolojiku.
Area implementasaun
Area implementasaun Tara Bandu iha teritoriu Postu Administrativo 7 no suku 30 iha Munisipiu covalima.
Konseitu no Natureza Tara Bandu :
- Relasaun ema ho Natureza
- Relasaun ema ho animal
- Relasaun ema ho ema
Baze Legal
- Konstituisaun RDTL aliรฑa 4, โEstadu rekuรฑese no valoriza norma no uza kustume sira hodi hamosu regulamentu meiu ambiente atu proteze animal sira, plantasaun sira, we lulik no seluk-seluk bazeia ba Lei Inan konstituisaun RDTL iha artigu 61 kona-ba โMeu Ambienteโ aliรฑa 1-3
- Dekretu Lei Nรบ. 33/2008, Igiene e Ordem Pรบblika
- Dekretu Lei Nรบ. 12/2014, Restriรงรฃo Movimentu Animal iha Urbana
- Dekretu Lei No. 11/2014, Regime de Identificaรงรฃo, Registo e circulaรงรฃo dos Animais
- Dekretu Lei No.13/2014 Condicรตes Higinio Sanitarias na preparaรงรฃo, Transporte e Venda de carnes e produto de carneos.
- Dekretu Lei No. 26/2012, Sistema Nasional Area Protejida (Law on National Sistem of Protected Areas).
- Dekretu Lei Nรบ. 5/2016, Rejime Legal Protesaun no konservasaun biodiversidade (Legal Regime for the protection and conservation of biodiversity).
- Dekretu Lei 13/2014, neโebรฉ altera Dekretu Lei No6/2020, Regime Espesiรกl ba definisaun nain ba propriedade.
- LEI NO 6/2017 DE 19 DE Abril BASES DO ORDENAMENTO DO TERRITรRIO.
- Lei Suku Nรบ. 9/2016. Artigu 30 hodi fo defenisaun bas uku katak โ Suku nuโudar ema lubun ida ho direitu pรบbliku ho natureza asosiativa/aliansa, forma no baze iha situasaun ka lasu tradisional iha espasu ida determinadu.โ
- Dekretu Lei No. 12/2023 de 12 de Abril 2023 Cria a Comiรงรฃo Reguladora da Arte Marciais, I.P e aprova os respetivos estatutos.
- Dekretu Lei No. 3/2016 no alterasaun sira no spesifika ba kompetensia Prezidente Autoridade Munisipl Atigu 25 no Artigo 31: kompetensia iha รrea Ijene no Ordem Pรบblika no 5 (a-f) Komperensia kria regulamentu No. 3 (a).
- Dekretu Lei No. 48/2023 artigo 25:Competรชncias Alinea 5: Compete ao Presidente da Autoridade Municipal em matรฉria de hygiene e ordem pรบblica.









Alende diskute Esbosu Lei Tara Bandu, ๐๐ซ๐๐ณ๐ข๐๐๐ง๐ญ๐ ๐๐จ๐ง๐ฌ๐๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐จ๐ง๐ฌ๐ฎ๐ฅ๐ญ๐ข๐ฏ๐ฎ ๐๐ฎ๐ง๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ๐ฬ๐ฅ fo auto-pose ba Membru Inerente ๐๐จ๐ง๐ฌ๐๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐จ๐ง๐ฌ๐ฎ๐ฅ๐ญ๐ข๐ฏ๐ฎ ๐๐ฎ๐ง๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ๐ฬ๐ฅ, hosi Suku Tashilin, Postu Administrativu Zumalain, tanba iha fulan abrรญl liu ba iha mudansa krgu hosi Xefe Suku sesante reanunsia nia kargu, hodi subtitui Xefe Suku atual liu hosi reuniaun konsellu suku.
โ Tanba neโe ohin loron ita fo auto pose, tanba durante neโe vakum hela, tanba Xefe suku subtitui ona, nuneโe mai iha ๐๐จ๐ง๐ฌ๐๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐จ๐ง๐ฌ๐ฎ๐ฅ๐ญ๐ข๐ฏ๐ฎ ๐๐ฎ๐ง๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ๐ฬ๐ฅ mos tenke subtitui,โ.
Iha parte sesaun ikus, Membru Konsellu Konsultivu hotu fรณ apresiasaun hodi vota afavor ba Ezbosu Lei Tara Bandu, reuniaun ๐๐จ๐ง๐ฌ๐๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐จ๐ง๐ฌ๐ฎ๐ฅ๐ญ๐ข๐ฏ๐ฎ ๐๐ฎ๐ง๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ๐ฬ๐ฅ neโe hetan partisipa maxรญmu hosi membru konsellu konsultivu designadu no membru Konsellu Konsultivu inerente sira atividade neโe rasik realiza iha Salaun Autoridade Munisipรกl Covalima.
Portal Munisipal Covalima
๐๐ฬ๐๐ข๐ ๐๐๐ ๐๐จ๐ฏ๐๐ฅ๐ข๐ฆ๐






