A. Profile Xefe Suku

I. Idetidade Xefe Suku

Naran                                  : Nuno José Mesquito Pereira

Edukasaun Literaria            : Lisensatura

Pozisaun                              : Xefe do Suco

Nú. Telefone /wa                 : 75180374

Email                                   : josemesquito@gmail.com

Religiaun                             : Katolika


II.  Profile Suku

a. Introdusaun

Suku Matai lokaliza iha Posto Administrativo Maucatar Municipío Covalima, hanesan komunidade vibrante ne’ebé proxima Suai Villa no Aeroportu Internasionál Kay Rala  Xanana Gusmão halo Suku ida ne’e lokalidade aksesíbel no signifikante iha Munisípiu Covalima, Timor-Leste.

Suku ne’e parte husi rejiaun ne’ebé riku ho kultura no história ho populasaun ne’ebé maioria kolia dialetu Tetun Terik no Bunak. Suku ne’e rasik organiza tiha ona ba Aldeia ki’ik haat: Matai, Maior/Cunain, Quiar, no Lohorai, inklui Bairro ki’ik rua hanesan; Bairro Kaitara ho Bairro Santo Antonio ne’ebé total pupulasaun hamutuk 3887 (Mane 2060 Feto 1827) ho total Uma kain 988 (Res.2026).


Tuir kondisaun Geografikamente Suku Matai bele asesu ba Merkadu, Edukasaun no Saúde, Suku Matai iha trosu prinsipal tolu no atravesa Mota Karau-Ulun.

  • Trosu primeiru: Suku Matai, Mota Karau-Ulun, RSS, Tabako-Klot ba Suai Vila,
  • Trosu segundu: Suku Matai, aldeia Maior/Kunain, Mota Karau-Ulun, Leogorze
  • no Trosu terseiru: Aeroportu Internasional Kay Rala Xanana Gusmão, aldeia Lohorai, Quiar, Mota Karau-Ulun, Tabako-Klot, Suai Villa. Suku Matai geografika baliza ho Suku Vijiñu seluk hanesan;

 Leste: Baliza ho Suku Labarai

Oeste: Baliza ho Suku Ogues,

Norte: Baliza ho Suku Camenasa,

Sul: Baliza ho Suku Belecasac

Naturalmente Suku Matai mos iha nia rekursu naturais rasik hanesan Mina, Fatuk Mota, Fatuk ahu, Rahenek Mota inklui aihoris (ai industria)sira hanesan; Camelin, Jati, Mahoni, nu’u no ai be’en (Akadiru) ne’ebe famozu tebes ho Tua-Moruk (Tua-Mutin), vinho palma lokál ne’ebé kualidade hodi sai hanesan fontes principal ba negosio hodi empodera ekonomia familia nian.

Kulturalmente Suku Matai mos iha nia patrimoñu kutural rasik hanesan; Uma Lisan, Surik no belak lulik sira, Hatur Koba Makerek no Mutin Tuir Uma Lisan, be’e matan lulik, Sadan Lulik no historia ba hela fatin (knua tuan) no mos haklaken identidade liu hosi tais kultura no dansa tradisional sira ne’ebe bei ala sira husik hela ba jerasaun dalas ba dalas hodi kontinua promove to’o ohin loron.

Komunidade Suku Matai maioria moris ho vida agrikultor hanesan halo to’os, hakiak animal, loke negosiu ki’ik, kria grupu rai no impresta inklui valores prinsipa sira ne’ebe sai hanesan abitua iha sentimentu empatia iha atividades sosial.


b. Baze legal

  • Lei númeru 9/2016 kona-bá lei suco nian
  • Dekretu lei númeru 4/2024 kona-bá planeamentu dezenvolvimentu komunitáriu
  • Diploma Ministérial númeru …/2025 kona-bá modelu planeamentu
  • DL No. 26/2016, Rejime Legal Protesaun no Konservasaun Biodiversidade (Legal Regime for the Protection and Conservation of Biodiversity).
  • DL No. 6/2017 de 19 de abril BASES DO ORDENAMENTO DO TERRITÓRIO.
  • Decretu Lei no.5/2004 koalia kona ba Poder Autoridade Suku nian

c. Vizaun no Misaun

Vizaun

Hari’i Suku Matai ida ne’ebe Unidu, Inkluzivo no Dezenvolvido liu husi aspeitu ekonomia n Sosial, edukasaun, saúde, infraestrutura no kultura ne’ebe sustentável ba komunidade hodi garante moris di’ak ba ema hotu.

Misaun

  1. Halo atendimentu ba komunidade ho efisiente no efikas
  2. Hadi’a no Promove Administrasaun ida ne’ebe Honestu, Inkluzivo no partisipativo
  3. Suporta no dezenvolve setor agrikultura, Hortikultura no pekuaria atu aumenta produsaun lokal no rendimentu ba familia.
  4. Hadi’a no melhora infraestrutura basiku hanesan estrada, sistema bee mos no eletrisidade.
  5. Fó oportunidade ba Labarik no Joventude sira atu partisipa iha edukasaun ne’ebe kualidade no atividade produtiva sira.
  6. Promove servisu saúde no moris saudavel ba komunidade.
  7. Valoriza tradisaun, festa lokal no kultura suku.
  8. Mantené seguransa, dame no orden públiku iha suku.
  9. Proteje no konserva ambiente atu garante sustentabilidade ba futuru.
  10. Envolve komunidade iha prosesu dezenvolvimentu hodi fortalese kooperasaun no solidariedade.

d. Tarefa Servisu Suku

Suku mai ho Orgaun Suku rasik ne’ebe kompostu husi asembleia Suku no Asembleia Aldeia ne’ebe mai ho kna’ar no responsabilidade importante tebes hodi hadi’a no promove setor hotu-hotu hodi garante sustenibilidade ba moris diak komunidade nian.


 III.  Mapa Suku


IV.  Istoria Suku

a.  Kultural Suku

Kulturalmente Suku Matai refleta tradisaun ne’ebe hori uluk kedas hahoris komunidade ida ne’ebé forte iha valores sira hanesan respeitu malu, Tulun Malu no Unidade iha servisu hamutuk. Suku ne’e mos iha nia identidade kultural sira ne’ebe liu hosi hatais (motif Matai), Tebe no dadolin sira, Bidu no kesi babuk no baku babadok no heuk ne’ebe sei realiza iha momentu importante sira hanesan :

  • Serimonia/ festa kultura no halo ritual adat
  • hari’i no inagura Uma Lisan
  • Koremeta
  • Serimonia Tara Bando (Lei Tradisional)
  • Sau Batar (Batar Fohon)
  • Simu Bainaka

 
Suku Matai mos iha tradisaun ida ne’ebe bei ala sira rai hela ba jerasaun ohin loron sei nafatin pratika iha familia hodi jere uma kain foun. Komunidade Suku Matai adopta sistema matrilineal (kaben tama) katak, lae’n sei tuir fe’en no labarik sira sei tuir linha inan nian no mos fo poder ba feto sira mak iha direitu ba patrimoniu propriedade ba eransa sira. Tamba ne’e iha Suku Matai Feto mak iha pozisaun forte iha familia.


 b. Lista uma lisan nia naran iha suku laran

NuNaran Uma LisanSukuAldeia
1.Uma Dato BabuluMataiMatai
2.Uma Dato LusinMataiMatai
3.Uma Dato BeklaranMataiMatai
4.Uma Dato   Bere beinMataiMatai
5.Uma Badan MakerekMataiMatai
6.Uma Beikati/LeoMataiMatai
7.Uma ToheMataiMatai
8.Uma Mali BootMataiMatai
9.Uma FahikMataiMatai
10.Uma Mali KiikMataiMatai
11.Uma DoliMataiMatai
12.Uma Mala’eMataiMatai
13.Uma Bei SeranMataiMatai
14.Uma Lihu waiMataiMatai
15.Uma ChalohuMataiMatai
16Uma Made GolMataiMatai
17.Uma BeisiaMataiMatai
18.Uma De UzuMataiMatai
19.Uma Bua KeleMataiMatai
20.Uma Mau BeinMataiMatai
21.Uma tahu beinMataiMatai
22.Uma KakalukMataiMatai
23.Uma BulhituMataiMatai
24.Uma MaroboMataiMatai
25.Uma MaucatarMataiMatai
26.Uma Asu ManuMataiMatai
27.Uma Leki gatalMataiMatai
28.Uma LiqulaiMataiMatai
29Uma Mone WaluMataiMatai
30Uma Bei haleMataiMatai
31Uma BadaenMataiMatai
32Uma Mone HituMataiMatai
33Uma Tuli gatalMataiMatai
34Uma Lo’osMataiMatai
35Bau Gatal (Oburo)MataiLohorai
36Ati LuanMataiLohorai
37De UzuMataiLohorai
38Mau GolMataiLohorai
39Leki GatalMataiLohorai
40BeisigaMataiMaior/Cunain
41BeiloeMataiMaior/Cunain
42BeihaleMataiMaior/Cunain
43Bei MauMataiMaior/Cunain
44Uma FukMataiMaior/Cunain
45Bei ColiMataiMaior/Cunain
46Solo Gatal OburoMataiMaior/Cunain
47Solo Gatal LebosMataiMaior/Cunain
48MaroboMataiMaior/Cunain
49Bere BauMataiMaior/Cunain
50Talagatal Bin OsokMataiMaior/Cunain
51Talagatal Dua BesiMataiMaior/Cunain
52Talagatal DelakoMataiMaior/Cunain
53Mone SogoMataiMaior/Cunain
54Mone SiliMataiMaior/Cunain
55Lesu TaloMataiMaior/Cunain
56Bei SeranMataiMaior/Cunain
57Bere BeinMataiMaior/Cunain
58Maligatal GarutMataiMaior/Cunain
59MapeMataiMaior/Cunain
60LikutalMataiMaior/Cunain
61Leki GatalMataiMaior/Cunain
62Maligatal LomaMataiMaior/Cunain
63Dato EsenMataiQuiar
64Mali GolMataiQuiar
65Los CornelMataiQuiar
66Lep CornelMataiQuiar
67MapeMataiQuiar
68EsegatalMataiQuiar
69Mape BulotMataiQuiar
70Nawa GolMataiQuiar
71Leo RapilMataiQuiar
72Deu EsenMataiQuiar
73Mone GonioMataiQuiar
74Los LokarMataiQuiar
75Puu RapelMataiQuiar
76Solo GatalMataiQuiar
77Leki Gatal (Lebos)MataiQuiar
78Leki Gatal (Leber)MataiQuiar
79Luhan GiralMataiQuiar
80Lukal GiralMataiQuiar
81SibuniMataiQuiar
82LokarMataiQuiar

V. AREA GEOGRAFIKA no TOPOGRAFIKU

GEOGRAFIKA Suku

Suku Matai ho luan Area (maizumenus 16,35 KM2) ne’ebé lokaliza iha parte tetuk no laletek ho kondisaun Rai barak mak levemente onduladu ho ambiente ne’ebé natural. Area ne’e geralmente kompostu husi rai tetuk, foho no planu uza rai ba komunidade Agrikultura, Área residensiál komunidade rural no mos Rai matak (florestas ki’ik ka vegetasaun natural) ho klima tropikal ne’ebé iha tempu udan no tempu bailoron naruk. Rai iha Suku ne’e barak mak uza ba atividade agrikultura hanesan to’os, kuda plantasaun ai-han, ai-fuan no ai horis sira seluk. Lokalizasaun geografika Suku Matai mós fó asesu ba rekursu natural sira hanesan Mina Matan, bee-matan, mota boot no ki’ik, no rai di’ak atu sustenta moris komunidade lokal.

 TOPOGRAFIKU Suku

Iha aspetu topografiku, Suku Matai hatudu forma rai ne’ebé la hanesan, ho parte balun foho aas no parte seluk tetuk. Kondisaun ne’e influensia atividade agrikultura no atividade ema nia hodi konstrui uma ba hela fatin. Area foho sira dala barak presiza atensaun liu tanba risku erosaun no deslize rai, liu-liu iha tempu udan boot. Maibé, topografia ne’e mós fó vantajen hanesan vista naturál di’ak no rai fresku ne’ebé di’ak ba plantasaun sira.


VI.  DIVISAUN FRONTEIRA

  • Parte Sul                          : Suku Belecasac
  • Parte Norte                     : Suku Camenaca
  • Parte Leste                      : Suku Labarai
  • Parte Oeste                     : Suku Ogues

VII.  DIVISIÓN SUKU

Suku Matai Iha Aldeia 4 Mak hanesan;

  • Matai (Centro)
  • Maior/Cunain
  • Quiar
  • Lohorai

VIII. Total Populasaun tuir dadus 2025 (kria tabela)

NOALDEIATOTAL FAMILIA UMA KAINABITANTE
SEXU
MF
1MATAI410847737
2M/CUNAIN272556523
3QUIAR148329257
4LOHORAI158328296
TOTAL98820601813
3873

IX.  Organograma SUKU (Naran Kompletu, edukasaun literaria, pozisaun no foto koloridu)


X. Deskrisaun servisu (Job Description) ba  :

a. Xefe SUKU, Ofisial Suku nain 4

Xefe SUKU :

  1. Reprezenta Suku, ho juízu no lahó juízu ba órgaun soberania;
  2. Defende kumprimentu Konstituisaun no lejislasaun, husi órgaun sira Suku nian; Orgaun Suku nian 5 Xefe Suku nia knár mak saída de’it?
  3. Konvoka no prezide sorumutu Konsellu Suku sira-nian. Maibé reuniaun Konsellu Suku nian ne’ebé inklui iha ninia orden traballu eleisaun husi representante juventude ba Konsellu Suku nian, Xefe Suku iha funsaun mak konvoka, maibé sei prezide ho meza eleitoral ad hoc; (n. 1; Art. 57, lei 9/2016) Orgaun Suku nian 6
  4. Promove konsulta ba komunidade kona-ba asuntu interesse jerál komunidade nian, liuliu kona-ba matéria planeamentu no dezenvolvimentu komunitáriu;
  5. Elabora no ezekuta Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu;
  6. Elabora relatóriu trimestral no anual kona-ba evolusaun ezekusaun fízika no financeira Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu nian;
  7. Prezide ba sorumutu Konsellu Suku;
  8. Dirije servisu sira Suku nian;
  9. Promove kobransa reseita no pagamentu despeza Suku nian, tuir lei;
  10. Asina atestadu idoneidade pesoal ba membru sira Suku nian, bainhira sira husu;
  11. Asina atestadu domisiliu abitual ba membru sira Suku nian, bainhira sira husu;
  12.  Kolabora ho órgaun no servisu Administrasaun Lokál ba dezenvolvimentu atividade sira ne’ebé insidénsia iha Suku;
  13. Kolabora ho órgaun no servisu Administrasaun Lokál iha kriasaun mekanizmu prevensaun violénsia doméstika;
  14. Fó apoiu ba inisiativa sira ne’ebé buka proteje no halo akompañamentu ba vítima violénsia doméstika no hodi halakon epizódiu violénsia doméstika iha komunidade;
  15. Informa Polísia Nasional Timór-Leste kona-ba faktu hirak ne’ebé bele konstitui krime ka kontra-ordenasaun; Xefe Suku nia knár mak saída de’it?
  16. Interven, bainhira solisitadu, iha mediasaun konflitu ka disputa entre aldeia sira Suku nian;
  17. Interven hodi resolve disputa entre aldeia sira Suku nian;
  18. Husu Polísia Nasional Timór- Leste nia intervensaun bainhira verifika katak iha okorrénsia konflitu ka distúrbiu ne’ebé risku ba seguransa no orden públika hosi membru sira Suku nian no bainhira okorrénsia hirak-ne’e labele resolve liuhusi meiu pasífiku ruma;
  19.  Atesta rezidénsia no idoneidade pesoál hosi membru sira komunidade nian;
  20.  Nomeia, dirige no superviziona funsionáriu administrativu sira Suku nian;
  21. Dezigna ninia substitutu, banhira situasaun auzénsia ka impedimentu ne’ebé la naruk liu loron tolunulu tuir malu;
  22.  Realiza asaun promosaun kona-ba maneira moris nian ne’ebé saudável liu ba membru sira Suku nian no hala’o sensibilizasaun kona-ba nesesidade prenvensaun moras hanesan kólera, meninjite, diarreia, malária, SIDA, tuberkuloze no denge;
  23.  Realiza asaun sensibilizasaun ba membru sira Suku nian kona ba importánsia husi saúde inan no oan, no mobiliza membru sira hodi partisipa iha kapaña vasinasaun;
  24.  Realiza asaun sensibilizasaun no mobilizasaun membru sira Suku nian hodi halakon violénsia doméstika iha komunidade nia laran;
  25.  Realiza asaun sensibilizasaun ba membru sira Suku nian kona ba importansia eskola ba labarik sira no halo mobilizasaun hodi luta hasoru abandonu eskolár;
  26. Realiza asaun divulgasaun no fó estimulu ba membru sira Suku nian atu partisipa iha programa solidariedade no protesaun sosiál hirak-ne’ebé Estadu no Munisípiu sira estabelese; Orgaun Suku nian 7 Xefe Suku nia knár mak saída de’it?
  27. Realiza asaun sensibilizasaun no mobilizasaun membru sira Suku nian hodi adota prátika di’ak kona-ba ijiene no tein alimentu sira;
  28. Realiza asaun sensibilizasaun ba membru sira Suku nian atu partisipa iha atividade edukasaun sívika, edukasaun eleitoral no aktus eleitoral no referendáriu sira-nian;
  29. Realiza asaun mobilizasaun membru sira Suku nian ba prátika desportu no ba sira-nia partisipasaun iha torneiu desportivu;
  30.  Realiza asaun reseanseamentu membru sira Suku nian, liuliu husi prienximentu fixa família, no haruka, ba servisu Administrasaun Lokál, rezultadu husi asaun realizadu no rezultadu ninia atualizasaun sira; Orgaun Suku nian 8
  31.  Haruka ba servisu rejistu sivíl no ba servisu asaun sosiál relasaun mensál kona-ba nasimentu (ema moris) no óbitu (ema mate) ne’ebé akontese iha aldeia sira Suku nian;
  32. Realiza asaun sensibilizasaun ba membru sira Suku nian kona-ba kumprimentu obrigasaun tributária sira;
  33. Realiza asaun sensibilizasaun no mobilizasaun ba membru sira Suku nian kona-ba importánsia manutensaun ijiéne, salubridade no kualidade fatin públiku nian;
  34. Realiza asaun resenseamentu agríkula no pekuáriu iha Suku, ho koordenasaun hamutuk ho servisu sira Administrasaun Lokál nian;
  35. Halo planu, organiza no realiza asaun kona-ba edukasaun sívika ambiental no kampaña rekolla lixu no limpeza iha tasi ibun, parque no ai-laran;
  36. Kolabora ho Administrasaun Estadu nian iha asaun kuda ai-horis;
  37. Komunika ba entidade kompetente sira problema ambiental ne’ebé iha, liuliu área poluídas sira, zona erozaun rai nian no tesi ai;
  38. Hala’o kompeténsia sira seluk ne’ebé lei ka regulamentu fó ba nia;  

 
Sekretatiu Suku :

  1. Prepara planu servisu hó detallu ba periódu tinan ida nian; 
  2. Nudar ezekutor ba asuntu administrativu suku nian (korespondensia, arkivamentu, jestaun patrimoniu no prepara relatoriu sira nakait ho atividades suku ninian)
  3. Garante jestaun Administrasaun sukus funsiona ho diak, bele fornese dadus no informasaun ba komunidades nomos governo iha ambitu definisaun politika no kompetensia konsellu sukus, liu husi 18 livru rejistu administrasaun Sukus
  4. Sai ko-asinante ba levantamentu osan subvensaun públika ba Suku husi banku;
  5. Halo kontrolu ba oficiais tutela, hodi garante submisaun ezekusaun orsamentu suku nomos ezekusaun fízika no finanseira husi Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu, finalizado no submetidu tuir kalendariu ne’ebé definidu iha Dekreto Lei ne’ebé mak regula kona-ba regras ezekusaun orsamentu Jeral Estadu nian. 
  6. Halo kontrolu ba oficias tutela, hodi garante servisu asuntu sosiais mak hanesan sensibilizasaun no kampaña ba komunidade kona-ba oinsa moris iha ambiente ne’ebé maka saudavel, seguru, edukadu
  7. Halo koordenasaun ho Diresaun Servisu Munisipais, wainhira iha failansu ka asuntu tekniku ruma nakait ho ezekusaun orsamentu suku ninian.
  8. Prepara no organiza reuniaun ordináriu no estraordináriu Konsellu Suku no garante funsiona ho diak
  9. Relata atividades semanalmente ba iha Xefe Suku nudar superior ierarkiku subordinadu.
  10. Prepara ka kordena preparasaun relatorius relasiona ho atividades suku nian
  11. Mantein relasaun serbisu ne’ebé harmonia hó entidade sira hotu iha suku no-mós funsionáriu/a hotu
  12. Halo mos servisu ofisiál seluk, bazeia ba instrusaun no orientasaun husi xefe suku tutela.

Oficial Administrasaun

  1. Prepara planu serbisu hó detallu ba periódu tinan ida nian;
  2. Nudar ezekutor ba asuntu administrativu suku nian (korespondensia, arkivamentu, jestaun patrimoniu no prepara relatoriu nakait ho atividades suku ninian)
  3. Garante jestaun administrasaun suku funsiona ho diak, bele fornese dadus no informasaun ba komunidades nomos governo iha ambitu definisaun politika no kompetensia konsellu sukus, liu husi 18 livru rejistu administrasaun Sukus
  4. Implementa no atualiza fulan-fulan informasaun iha Sistema Integrado de Informasaun Jestaun dadus sukus no aldeia (SIIGSA)
  5. Atualiza fulan-fulan monografia no demografia suku nian
  6. Garante sede suku funsiona tuir orariu servisu ne’ebé vigora
  7. Prepara ajenda no minutas ba enkontro konselu suku
  8. Promove konsultasaun ba komunidade sira kona-ba asuntu ho interese jerál liuliu iha matéria kona-ba planeamentu no dezenvolvimentu komunitáriu; 
  9. Prepara no ezekuta Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu;
  10. Halo koordenasaun ho sekretariu Administrasaun Suku, wainhira hasoru problema tekniku ruma nakait ho asuntu administrasaun suku ninian.
  11. Prepara no entrega relatorio semanal ba Secretariu Administrasaun Suku nudar superior ierarkiku subordinadu atu apresenta ba iha Xefe Suku.
  12. Mantein relasaun serbisu ne’ebé harmonia hó entidade sira hotu iha suku no-mós funsionáriu/a hotu
  13. Halo mos servisu ofisiál seluk, bazeia ba instrusaun no orientasaun husi sekretariu Adminsitarsaun Suku nudar superior irarkiku  subordinadu. 

Oficial Finansas

  1. Prepara planu serbisu hó detallu ba periódu tinan ida nian;
  2. Sai ko-asinante ba levantamentu osan subvensaun públika Suku nian husi banku;
  3. Halo jestaun operasionál ba osan suku nian   
  4. Prepara kontabilidade no rejistu sira atu garante transparénsia no jestaun di’ak husi subsídiu públiku ba Suku.
  5. Prepara relatoriu ezekusaun orsamentu suku, relasiona ho ezekusaun subvensaun públika nomos ezekusaun fízika no finanseira husi Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu, finalizado no submetidu tuir kalendariu ne’ebé definidu iha Dekreto Lei ne’ebé mak regula kona-ba regras ezekusaun orsamentu Jeral Estadu nian. 
  6.  Halo koordenasaun ho Sekretariu Administrasaun Suku, wainhira hasoru problema tekniku ruma nakait ho ezekusaun orsamentu suku nian.
  7. Prepara no entrega relatorio semanal ba Secretariu Administrasaun Suku nudar superior ierarkiku subordinadu atu apresenta ba iha Xefe Suku.
  8. Mantein relasaun serbisu ne’ebé harmonia hó entidade sira hotu iha suku no-mós funsionáriu/a hotu
  9. Halo mos servisu ofisiál seluk, bazeia ba instrusaun no orientasaun husi Sekretariu Adminsitarsaun Suku nudar superior irarkiku subordinadu. 

Oficial Sosial

  1. Prepara planu serbisu hó detallu ba periódu tinan ida nian;
  2. Implementasaun atividades sosializasaun iha area cultura, ekonomia, politik, ambiente, desporto komunitariu, nsst.
  3. Fo’o apoio ba atividades kampanha asaun promosaun ba estilu moris ne’ebé saudável ba membru sira husi Suku no halo sensibilizasaun ba nesesidade prevensaun ba moras hanesan dengue, kólera, meninjite, diareia, malária, SIDA, no  tuberkuloze;
  4. Hala’o asaun sensibilizasaun no mobilizasaun husi Suku nia membru sira kona-ba:
    1. importánsia husi saúde maternu-infantil
    1. importansia partisipa iha kampaña vasinasaun;
    1. halakon violénsia doméstika iha komunidade nia laran;
    1. importánsia husi eskola ba labarik no kombate abandonu eskola;
    1. tuir prátika di’ak kona-ba ijiene no te’inhahán;
  5. Habelar no estimula partisipasaun hosi membru komunidade sira iha programa solidariedade no protesaun sosiál ne’ebé Estadu no Munisípiu sira hala’o;
  6. Realiza asaun hodi mobiliza membru sira husi komunidade atu partisipa iha atividade edukasaun sívika, edukasaun eleitorál no iha atu eleitorál no referendáriu sira;
  7. Hala’o asaun resenseamentu agríkola no pekuáriu iha Suku ho koordenasaun ho servisu Administrasaun Lokál;
  8. Halo planu, organiza no hala’o asaun edukasaun sívika ambientál no kampaña rekolla lixu no limpeza iha tasi-ibun, parke no floresta;
  9. Servisu hamutuk ho Administrasaun Estadu iha asaun kuda ai-oan;
  10. Komunika ba entidade kompetente sira kona-ba problema ambientál ne’ebé iha liu-liu área poluisaun, zona erozaun rai ka tesi ai;
  11. Prepara plano ba mediasaun husi disputa no konflitu entre ema, família ka aldeia no fó kontribuisaun hodi hadi’a kondisaun moris husi populasaun sira no ba progresu sósiu ekonómiku husi país nian.
  12. Fo’o atendimentu komunidade ligado ho pagamentu subsidiu ba ferik no katuas, nsst
  13. Asegura katak manten base dados relasiona ho atividades social atu bele fahe informasaun ba komunidades nomos governo iha ambitu definisaun politika no kompetensia konsellu sukus, liu husi 18 livru rejistu administrasaun Sukus
  14. Halo koordenasaun ho Sekretariu Administrasaun Suku, wainhira hasoru problema tekniku ruma nakait ho asuntu sosiais suku ninian.
  15. Prepara no entrega relatorio semanal ba Secretariu Administrasaun Suku nudar superior ierarkiku subordinadu atu apresenta ba iha Xefe Suku.
  16. Mantein relasaun serbisu ne’ebé harmonia hó entidade sira hotu iha suku no-mós funsionáriu/a hotu
  17. Halo mos servisu ofisiál seluk, bazeia ba instrusaun no orientasaun husi Sekretariu Administrasaun Suku nudar superior ierarkiku subordinadu.   

b. konselu suku sira hotu

  1. Halo eleisaun ba lian-na’in ne’ebé integra iha orgaun Konsellu Suku;
  2. Halo eleisaun ba reprezentante juventude feto ida, no reprezentante juventude mane ida iha orgaun konsellu suku;
  3. Designa substitutu ba Xefe Suku durante períodu auzénsia ka impedimentu ne’ebé liu loron tolu-nulu;
  4. Aprova Planu Dezenvolviment Komunitáriu, bazeia ba proposta hosi Xefe Suku;
  5. Fó hanoin kona-ba proposta hosi investimentu públiku sira ne’ebé atu hala’o, ho benefisiu ba komunidade, hosi Estadu ka hosi Munisípiu, bazeia ba proposta hosi Xefe Suku;
  6.  Aprova proposta hosi projetu sira ne’ebé atu simu subsídiu hosi Estadu ka hosi Munisípiu no ezekuta ho benefísiu ba komunidade
  7. Diskute no aprova relatóriu kona-ba evolusaun ba ezekusaun fízika no finanseira hosi Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu;
  8. Aprova rekomendasaun ba Xefe Suku no Xefe Aldeia sira koná ba estratéjia di’ak ka medida sira ne’ebé di’ak atu tuir hodi fó protesaun no promosaun ba tradisaun, ba uzu no kostume sira hosi komunidade;
  9. Aprova rekomendasaun ba Xefe Suku no Xefe Aldeia sira kona ba estratéjia atu tuir hodi hala’o atividade hirak ne’ebé sira atu hala’o haktuir sira nian kompetensia; Konsellu Suku nia knár mak saída de’it?
  10. Aprova rekomendasaun ba Xefe Suku sira kona-ba alokasaun hosi rekursu materiál, humanu no finanseiru sira hosi Suku, ka sira ne’ebé Estadu ka Munisipiu fo, ba atividade sira ne’ebé Xefe Suku atu hala’o tuir sira nia kompeténsia;
  11. Aprova rekomendasaun sira ba Xefe Suku atu hadi’a dezempeñu serbisu Suku nian;
  12. Hala’o kompeténsia sira seluk ne’ebé fó hosi lei ka regulamentu.

XI. Dadus sira

a. Monografia 2025


b. Demografia 2025


c. Mortalitas 2025

NUNARAN KOMPLETUSEXUDATA MORISDATA MATEPOSTU ADMNARAN INAN NO AMANNU.ELEITORAL AMAN NO INANOBS
FM
1Amberto Taec Mauc M08/08/193520/01/2025Maucatar   
2Juvito Maria X. Amaral M14/07/200202/02/2025Maucatar   
3Aristo Martins M02/02/196524/03/2025Maucatar   
4Clementino do Carmo M05/04/198302/04/2026Maucatar   
5Albino Amaral M07/04/196530/03/2025Maucatar  
6Jeronimo Barros01/04/194518/05/2025MaucatarLidia Sinanes  
7Julio Gusmao M26/07/197920/05/2025Maucatar   
8Ana R. da CrusF 19/06/197010/06/2025Maucatar   
9Agustina Cardoso HabuF 01/01/192914/06/2025Maucatar   
10Mariano Amo Amaral M12/05/193414/07/2025Maucatar   
11Maria SildoniaF 13/05/194720/07/2025Maucatar   
12Francisco P.G. Martins M16/10/196321/07/2025Maucatar   
13Abel Gusmao M01/08/194328/07/2025Maucatar   
14Romana SoiF 16/05/194719/08/2025Maucatar   
15Veronica CardosoF 23/07/194628/08/2025Maucatar   
16Juanina MariaF 26/11/199829/09/2025Maucatar   
17Alocios p. Bere Loec M 14/09/2025Maucatar   
18Antonio dos Santos M 04/10/2025Maucatar   
19Antonina BarrosF 13/02/193708/11/2025Maucatar   

d. Natalitas 2025

NUNARAN KOMPLETUSEXUDATA MORISPOSTU ADMNARAN AMAN NO INANNU KARTAUN ELEITORAL AMAN NO INANOBS
FM
1Ana Paula MonizF 29/10/2025MaucatarFrancisco A. da Cruz & Adriana Cardoso  
2Donelcia Silva MonizF 18/10/2025MaucatarAderito Amaral & Juvita Moniz  
3Noveia Freitas de J. LopesF 11/03/2025MaucatarMarciano Freitas Lopes Felicidade de Jesus  
4Jefania Gusmao AmaralF 31/10/2025MaucatarFernando Amaral & Isaura G.Moniz  
5Reivandro  de J. Pires M11/06/2025MaucatarAlfredo de J. Pires & Meliana de J. Gusmao  
6Melquiano Maia Barreto M12/01/2025MaucatarMauricio F.B. de Fatima & Esmenia M. Goveia Leite  
7Novelia de A. AlvesF 23/11/2025MaucatarFrancisco Alves & Maria M. de Araujo  
8Albino Amaral M28/09/2025MaucatarSimao Gusmao & Sabina M. Duarte  
9Aleizia de J. AndradeF 12/02/2025MaucatarRosalino de Araujo & Efigenia de Jesus  
10Felicidade da C. NoronhaF 11/09/2025MaucatarMateus Mendonca & Juliberta da Costa  
11Micela Duarte CardosoF 18/11/2025MaucatarFlorindo Cardoso & Livania D. Maia  
12Celestino S.S. Lant. M24/10/2025MaucatarAngelino Cristiano & Dirce C. Amaral  
13Novelia S. AmaralF 23/11/2025MaucatarRosito Marcal & Marta Sarmento  
14Veronica de Araujo AmaralF 28/11/2025MaucatarEvangelino A. de A. Gonsalves & Lolina E. de J. Amaral  
15Novenia dos ReisF 11/05/2025MaucatarDeonijia Araujo  

e. Vulnerabel 2025

NuSUKU/ALDEIASEXUTOTAL
MANEFETO
1Matai13334
2Maior/Cunain82634
3Quiar41620
4Lohorai145
TOTAL147993

f. Defisensia 2025

NuSUKU/ALDEIASEXUTOTAL
MANEFETO
1Matai9716
2Maior/Cunain131023
3Quiar71421
4Lohorai7613
Total363773

g. Dadus bazeia ba idade 2025

T+A2:Q83inanAbitanteAldeia MataiAldeia Maior/CunainAldeia QuiarAldeia Lohorai
TotalMFTotalMFTotalMFTotalMFTotalMF
0471928271215918963202
14421232312111147220835
284404436181828101810551073
38049313220122617911381192
497564141261530181212751459
51185563603030251015229131165
68136453815232210129631257
783443929171230151511651367
88550353924152215713581165
989494043251822121011651367
10813942281612261412163131165
11984652401525321517135813112
1271314021111026111563318612
13713833341519191361064844
145628282491513855231495
155435191284231671055963
16784830342592211119541376
17662838261016171079361459
187844341284321517201371284
198136453418162610161257936
20935538362214231310241591055
218541443815232415911561266
2289395038172128131513581046
2385384734161828121612571156
248645413219132091118991688
258847414023172011915781367
261014061361620311120178917512
27713536271512201010144101064
2880364432141828141410551037
29763937341519167913941385
3076354123101320119199101459
3159312827171015875231248
326228343215171468743936
33713041331320251114835532
34492128249151266734633
35603030251213191096331055
36462719147718108862642
374019211551012573211073
38461729146814311945945
395119322511141129734835
4044212324915752413963
413617191441010555411349
42442123261115853202853
432916131073642431927
44391920221012862211725
453418161688871413624
462210121046211624431
4721912725422743312
481046624000211211
4922913844615633211
503317161789220725752
5139201915871266835431
52241113927541330725
53431726156910281376523
543215171239853963312
5532201216115642514541
561468321422312413
57271116936734413743
582210124221046312532
5918991064523101211
602962314113716633312
61227112111046303321
621578211633000734
6334142016106725211918
64239141578514000312
651138514312211101
66186121147303211211
6715510826312312110
68532110211101110
69743532000000211
701055431303110211
711266202422541101
721174532110211321
731064541211101211
74862220321000321
751257743202202110
761082440321110211
77201464311064000651
7818117752844000321
791275532312110321
80229135141486000303
81541110000110321
82220220000000000
83853202000431220
84211101000000110
85954422000202330
TOTAL38911909197816047918131086533553583280303619305314

h. Idoso 2025

NuSUKU/ALDEIASEXUTOTAL
MANEFETO
1Matai5374127
2Maior/Cunain5256107
3Quiar212748
4Lohorai193352
Total145190335

 
i. Veteranos e Martíres da pátria Veteranos 2025

NuSUKU/ALDEIASEXUTOTAL
MANEFETO
1Matai909
2Maior/Cunain8210
3Quiar011
4Lohorai516
TOTAL22426

j. Bolsa da Mae 2025

NuSUKU/ALDEIASEXUTOTAL
MANEFETO
1Matai54954
2Maior/Cunain23335
3Quiar02323
4Lohorai11112
Total8116124

XII. Dadus Finanseiru

Insentivu

NOQ1Q2Q3Q4TOTAL  Selu ba Membro Konselho Suku & Oficial Apoio Suku Tinan 2025
 Janeiro & Marco Tinan 2025   April & Junho Tinan 2025 Julho & Setembro Tinan 2025Outubro & Dezembro Tinan 2025
1 $                 5.730,00 $              5.730,00 $             5.730,00 $                    5.730,00 $                                 22.920,00
SENHAS PREZENSAS TINAN 2025 BA XEFE DO SUKU & MEMBRO KONSELHO SUKU
NOQ2Q4Total Selu ba Xefe suku & Membro Konselho Suku Tinan 2025
1 April to Junho tinan 2025 Outubro to Dezembro tinan 2025 
2 $                                                         180,00 $                                                          180,00 $                                       360,00
OPERASIONAL KADA Q1 TO Q4 TINAN 2025
NOKOMPRAS KADA ITEMQ1Q2Q3Q4TOTAL GASTOS
1Sosa ATK Suku & Manutensaun Edifisio $                    375,00 $                  375,00 $                         375,00 $     375,00$                               1.500,00
2Manutensaun Motor $                      80,75 $                    80,75 $                           80,75 $       80,75$                                323,00
3Kombustivel $                      60,00 $                    60,00 $                           60,00 $       60,00$                               240,00
Total    $                            2.063,00

XIII. Lista Fasilidade/ekipamentus :

  1. Ekipamentu Eletróniku: (Ex.Laptop, Printer, Scanner, Server).
No.Naran InventarioData Sosa /SimuKondisaunNú. SeriKuantidadeFolin SosaFontes/Se mak foMarkaSe Mak UzaObs
DiakAt
1Souns System03/08/2022   1 CVTLBlazerMembru Konsaellu + Ofisial Suku 
2Printer22/11/2024   2 MAEEpson no HPOfisial Suku 
3Motorizada30/11/2024  6679 ho 61322 MAEVesa ho RevoXefe Suku + Ofisial Suku 
4Komputador22/11/2024   4 MAEHPFunsionario Suku + Xefe Suku 
5Vintuña20/12/2024   2 PNDSBoyneeXefe Suku + Ofisial Suku 

2. Ekipamentu Inventáriu: (Ex. Meza, Kadeira, Armáriu, motor no seluk tan)

No.Naran InventarioData Sosa /SimuKondisaunNú. SeriKuantidadeFolin SosaFontes/Se mak foMarkaSe Mak UzaObs
DiakAt
1Meza13/02/2013   3 MDG Ofisial Suku 
 Lemari13/02/2013   2 MDG Ofisial Suku 
2Kadeira12/12/2022   35 PNDSNapoliMembrus konsellu + Ofisial Suku 
3Sofa20/12/2014   Jogu 1 PNDS Membru Konsellu, Ofisial Suku + Komunidade 
4Meza20/12/2014   1 PNDS Xefe Suku 
5Kadeira Roda20/12/2014   1 PNDSNifonXefe Suku 
6Kuadru Informasaun12/01/2026   1 MAE1Funsionario Suku 

Foto atividade suku Matai peiodu 2025


Pontu Vokal Portal Munisipal :

Marcos Gusmão, Lic.Eco, M.Gest


hakarak atu hare relatoriu atividade anual periodu 2025 nian bele hare file /dokumetu aneksa

obrigadu.


© 2026 Covalima Municipal Authority