COVALIMA, 23 Jullu 2026 — Organizasaun Naun Governamentál (ONG) RAEBIA Timor-Leste aprezenta husi ofisiál mai rezultadu no Planu Asaun Konsellu Jestaun Basia Hidrográfica Tafara nian ba Autoridade Munisípiu Covalima. Planu ne’e abranje Postu Administrativu kuatru (4): Fatumea, Fohorem, Fatululik, no Maucatar.

Sorumutu ne’e dirije husi Reprezentante Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, Exma. Diretóra Servisu Munisipal Apoiu ONG no Organizasaun Komunitária (SM. Apoiu ONG no OC). Iha nia diskursu, Reprezentante PAM fo apresiasaun no agradesimentu boot ba programa no esforsu sira ne’ebé ONG RAEBIA Timor-Leste implementa ona hodi apoiu komunidade no meiu ambientál iha munisípiu ne’e. iha sorin seluk reprezentante PAM ne’e mos saliente tan katak husi ita nia atividade sira ne’ebe mak iha sei bele implementa iha suku sira seluk ne’ebe mak seidauk tama.

Contextu no Desafiu Meiu Ambientál

Iha dadus hatudu katak entre tinan 1972 no 1999, Timor-Leste lakon kobertura floresta ho taxa 1.1% kada tinan (totál 24%). Avaliasaun husi Japan International Cooperation System (JICS) kontina hatudu katak entre 2003 no 2012, besik 184,000 ha ai-laran lakon no 170,000 ha hetan degradasaun. Iha tinan 2012, kobertura floresta rai-laran nian hamutuk de’it besik 50% (740,000 ha).

Afeisaun grave ne’e mosu tanba prátika sira hanesan:

  • Sunu ai-laran no tesi ai illegál/la kontroladu;
  • Tesi ai hodi halibur ai-sunu no mudansa kultivasaun;
  • Halo toos iha rai-lolon ne’ebé la adota téknika konservasaun rai nian.

Impaktu husi desflorestasaun ne’e hamosu rai-halai no inundasaun lalais ne’ebé amiasa ema nia moris no meius subsisténsia iha área foho no rai-tetuk sira.

Estratégia no Papél NGO RAEBIA Timor-Leste

Hodi fo solusaun no garantia floresta sustentável, Governu Timor-Leste liu husi MAPPF-Floresta hamutuk ho parseria internasionál sira hanesan JICA no GCF implementa programa CBNRM (Community-Based Natural Resource Management) iha basia hidrográfica sira iha rai-laran, inklui Basia Hidrográfica Tafara.

Aproveita oportunidade ne’e, ONG RAEBIA Timor-Leste foti responsabilidade hodi fó asisténsia téknika ba Autoridade sira iha Nivel Munisípiu, Postu, Suku, no Aldeia.

Sua-Lian Bacia Hidrográfica (DAS): Área topográfica foho-lolon ne’ebé halibur udan-been no sulan ba mota. Formasaun Konsellu Jestaun iha objetivu atu estabelese plataforma kolaborasaun husi líder lokál sira hodi jestaun sustentavel ba floresta, rekursu naturál, no hadi’a ekonomia komunitária.

Partisipasaun Sorumutu

Enkontru ne’e hetan partisipasaun másima husi:

  • Reprezentante PAM Covalima (Diretóra SM. Apoiu ONG no OC);
  • Administrador Postu Administrativu hat (Fatumea, Fohorem, Fatululic, Maucatar);
  • Xefe Suku no Xefe Servisu Lokál Planeamentu husi postu hat;
  • Ekaipa RAEBIA Timor-Leste ne’ebé lidera husi Koordenadór Sr. Mariano Lopes;
  • Jurnalista sira husi Komunikasaun (RTTL no Radio Cova Taroman).

Sorumutu ne’e sai hanesan pasu importante ida hodi hametin kolaborasaun intre-sektores ba protesaun ambientál no dezenvolvimentu sustentável iha Munisípiu Covalima.





Pontu Vokal Portal Munisipal Munisipiu Covalima


© 2026 Covalima Municipal Authority