𝐂𝐨𝐯𝐚𝐥𝐢𝐦𝐚, 𝟏𝟏 𝐌𝐚𝐫𝐬𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟔, Munisipiu Covalima hetan Vizita Ofisiál Sua Exelénsia Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hodi hare’e direitamente funsinamentu Servisu Munisipal 19 hodi halo Avaliasaun kondisaun minimu hanesan preparasaun ba iha Poder Lokal. Iha okaziaun murak ida ne’e Prezidente Autoridade Munisipiu Covalima halo Aprezentasaun konaba Dezempeñu Servisu Autoridade Munisipal Covalima mak hanesan :

Autoridade Munisipál Covalima liu hosi Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, Sr. Miguel Armada Cardoso aprezenta Dezenpeñu Servisu Autoridade Munisípiu Covalima nian, hodi hakat ba Poder Lokal, “𝑭𝒊𝒍𝒂 𝒃𝒂 𝑴𝒖𝒏𝒊𝒔𝒊́𝒑𝒊𝒖 “𝑶𝑲” 𝑴𝒊𝒈𝒓𝒂𝒔𝒂𝒖𝒏 𝒃𝒂 𝑫𝒊𝒍𝒊 “ 𝑵𝒐/𝒍𝒂𝒃𝒆𝒍𝒆”, iha ambitu Vizita Ofisial Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, 𝐊𝐚𝐲 𝐑𝐚𝐥𝐚 𝐗𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚 𝐆𝐮𝐬𝐦𝐚̃𝐨 iha Covalima hodi Haree Besik Servisu Munisipál Hosi Rezultadu Avaliasaun Kondisaun Mínima.

Iha okaziaun murak ida ne’e Prezidente Autoridade Munisipiu Covalima halo Aprezentasaun konaba Dezempeñu Servisu Autoridade Munisipal Covalima mak hanesan :

  1. Vizaun no Misaun Covalima

Vizaun :

“ ABUT IDA, HUN IDA NO FUKUN IDA, BA MORIS DI’AK POVU COVALIMA”

Misaun :

  1. Promove Estabilidade, Harmonia, Igualidade no Empoderamentu hodi hakbesik governasaun ba povu Covalima
  2. Promove dezenvolvimentu sustentavel iha Munisipiu Liu hosi planeamentu integradu, partisipasaun komunidade no utilizasaun efisiénte rekursu natural, hodi mellora moris-diak

2. Profile no Demografia Munisipiu Covalima

Lema “ SUDI MUTU, TAU MUTUBA COVALIMA NIA ILAS

Tuir istória “Covalima” etimolojikamente mai hosi liafuan tetun Terik “Koba LimaMaibe Autoridade Portuguêssira emi naran ne’e “ Covalima “  to’o ohin loron, Koba no Lima: Koba signifika dadebuk ka fatin hodi lok (fó malus no bua bam alu ) ba bainaka ruma ne’ebé mai vizita nia uma, enkuantu Lima reprezenta ba Liurai nain 5 iha tempu beiala. Covalima kompostu hosi Postu Administrativu hitu, Suku 30, Aldeia hamutuk 148, ho nia supervizaun 126.60km2, dialativu hamutuk 3; Tetun Terik, Bunak no Kemak. Ho total populasaun tuir Dadus SIGSA tinan 2026 fulan Fevreiru, hamutuk 89.202, Feto ; 43 mil no Mane ; 45 mil.

            Parte Leste : Munisipiu Ainaro

            Parte Norte : Munisipiu Bobonaro no Nasaun Indonesia

            Parte Sul : Maritima Australia

            Parte Oeste : Indonesia (Kabupaten Malaka & Belu)

3. Planu no Dezenvolvimentu Munisipal ( PDM )

  • Pilar dezenvovimentu social

Sub-Pilar :6

Númeru Estratejia : 30

  • Pilar Dezenvovimentu Infraestrutura Bazika

Sub-Pilar : 6

Númeru Estratejia : 17

  • Pilar Dezenvolvimentu Economia

Sub Pilar : 6

Númeru Estratejia : 25

  • Pilar Dezenvolvimentu Institusional

Sub-Pilar : 5

Númeru Estratejia : 13

4. Estrutura Funcionamentu Autoridade Munisipiu Covalima

5. Gabinete Apoiu Tekniku PAM

6. Planeamentu & Orsamentu Munisipal no Taxa Ezekusaun 2022-2026

TinanAlokasaun OrsamentuTotal ProgramaTotal Sub ProgramaTotal Atividade% Ezekusaun
20235,718.51511306487,4%
20247,256.65213317484,7%
20258,293.63415317492,2%
20269,517.97916409022,8%
TOTAL30,387.779    

7. Aprovisionamentu

TinanKontratu KategoriaMontante $
 Capital
Menor
Bens Servico
Corentes
Capital
Dezenvolvimentu
 
2023_Kontratu 9La iha Projeitu $             292,674.79
2024Kontratu 4Kontratu 14Kontratu 8 $         1,727,049.64
2025Kontratu 4Kontratu 17Kontratu 3 $  1,167.671.81
2026On GoingOn GoingOn Going $ 3, 187,396.39

8. Setór Edukasaun :

  • Programa Merenda Escolar ( PME)
  • Infraestrutura Escolar
  • Manorin Nain

  • Formasaun

9. Setór Saude

  • Forsa Traballu

Forsa traballu total 340, ho kategoria:

  1. Rejime espesial total ema nain 125
  2. Rejime jeral total ema nain 41
  3. Total Funsionariu kontratadu hosi Ministeriu Saude ema nain 170
  4. Funsionamentu kontratu kazuais total ema nain 4
  • Fasilidade Saude

Fasilidade saude ho total 35 mak hanesan :

  1. Hospital Referal (HR) 2
  2. Sentru Saude Komunitariu (SSK) total 7
  3. Postu da Saude (PS) total 25
  4. Klinika Privadu total 2: Klinika Osini Maucatar & Klinika São Paulo Audian
  • Bazeia ba dadus projeksaun Ministerio da Saude 2025 total labarik tinan 5 mai kraik hamutuk 14.537 pessoas, hosi labarik sira ne’e hotu.

1. Total labarik ne’ebe iha LISIO hamutuk 10.520 pessoa atinji atinji ona ba iha 72%.

2. Hosi total labarik ne’ebe iha LISIO, labarik ne’ebe mai tetu kada fulan hamutuk 6.849 pessoas atinji ona 65 %, hosi total labarik ne’ebe mai tetu :

  1. Labarik normal total 6.170 pessoas atinji ona 90 %.
  2. Labarik malnutrisaun aguda moderadu hamutuk 134 pessoas atinji 2%.
  3. Labarik malnutrisaun aguda grave total 10 pessoas atinji 0,1%.
  • Bazei aba dadus Projeksaun Ministeriu da Saude 2025 fontes sensus 2022, inan isin rua total 4.078 pessoas ( kuidadu saude prima).
  1. Inan isin rua halo vizita ba dahuluk ( ANC1 ) total 1.900 pessoas atinji ona 46%.
  2. Inan isin rua ne’ebe halo vizita dahaat ( ANC4 ) total 814 pessoas atinji ona 20%
  3. Partus iha failidade saude total 1.436 pessoas atinji ona 74%
  4. Total mortalidade Inan iha tinan 2025 la iha
  5. Mortalidade oan total 11 Pessoas

10. Setór Agrikultura

11. Planu Investimentu Munisipal

  1. Planu Investimentu Munisipal ( PIM ) 2023-2026
  2. Be’e Mos 1
  3. Gestão Mercado   5
  4. Saude 9
  5. Agrikultura 4
  6. Obras Publik 4
  7. Edukasaun 1

Total Projeitu 24

12. Prosesu Pra-Kualifikasaun 2024 to’o 2026

TinanNumeru CompañiaNu Selesionadu
202440 Empresas29 Empresas
202549 Empresas19 Empresas
202638 Empresas33 Empresas

Pra-Kualifikasaun

DiskrisaunTotal KompañiaKategoria AKategoria B
Submisaun dokumentu kompañia38 Empresas  
Kompañia ne’ebe elijibel33 Empresas2013
Kompañia ne’ebe la elijibel5 Empresas

13. Programa PDNS

TinanNumeru ProjeituOrsamentuGastusProgresu Fiziku %
202339$ 1,287.423,12$ 1,234.689,03100 %
202439$ 1,418.863,00$ 1,095.436,1393.00%
202531$ 923.885,64$ 853.460,1695.75%
202644$ 1,442.403,35$ –0
TOTAL153$ 5,072.575,11$ 3,183.585,37 

Total 2023-2026 Sektoral

  • Obras 65
  • Bee Mos 20
  • Agrikultura 8
  • Edukasaun 48
  • Saude 7
  • Setór Seluk 5

Total 153

14. Funsionamentu Orgaun Munisipal

15. Rekursu Humanu Covalima

16. RH- Forsa Traballu

17. Dezenvolvimentu Rekursu Humanu

18. Fukun no Mehi ba futuru Covalima

Paktu Unidade ba dezenvolvimentu iha Munisipiu Covalima Otel Arbiru, 02 Março 2026

Tan Sa persija hamosu paktu unidade ?

Wainhira Munisipiu Covalima hakat ba poder lokal, tuir planu IX Governu no tuir lejislasaun ne’ebe vigora, persija Evita partidarizasaun administrasaun municipal no estrutura governativa sira ne’ebe sei hamosu iha ambitu Poder Lokal iha Munisipiu Covalima hdi nune labele perturba implementasaun programa no projeitu dezenvolvimentu Munisipal.  

Liga ba Planu Dezenvolvimentu Munisipál, Prezidente haktenik, se fo biban ba ami Covalima simu Poder Lokal, Covalima iha ona planu furak liu-liu ba Pilar haat; hanesan, Dezenvolvimentu Sosiál, Dezenvolvimentu Infraestrutura Bazika, Dezenvolvimentu Ekonomia, Dezenvolvimentu Institusionál.

Prezidente mos aprezenta Planeamentu no Orsaenentu munisipál no Taxa Ezekusaun 2022-2026. Liga liu ba Setór Edukasaun, Setór Saúde, Setór Agrikultura, Planu Investimentu Munisipál (PIM), Planu Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS).

Enkuantu Funsionamentu Orgaun Munisipál iha Covalima la’o di’ak, liu-liu ta’es hosi aldeia mai iha Reuniaun Konsellu, mai fali Asembleia Postu Administrativu, hosi ne’e ta’es liu mai Reuniaun Konsellu Koordenasaun Munisipál, iha ne’ebé kada fulan ami sempre realiza hodi halo matrix no feramentu hodi hakotu iha Reuniaun Konsellu Munisipál no foti desizaun.

Aprezentasaun ikus hosi Prezidente Autoridade, aprezenta rezultadu hosi Sorumutu ne’ebé hala’o hosi matenek oan sira Covalima nian, Responde ba Sua Exelensia Primeiru Ministru nia hanoin katak, matenek oan sira tenke tur hamutuk hodi fila hikas ba iha ida-idak nia Munisípiu, ho ida ne’e mak, iha loron 2 fulan Marsu tinan 2026, matenek Covalima oan sira konsege halibur malu, koko tur hamutuk hodi fo hanoin ho mehi ida, hosi rezultadu ne’e hatudu katak, fukun no mehi ba futureu Covalima mak, hamosu “ 𝑷𝒂𝒌𝒕𝒖 𝑼𝒏𝒊𝒅𝒂𝒅𝒆 𝒃𝒂 𝑫𝒆𝒛𝒆𝒏𝒗𝒐𝒍𝒗𝒊𝒎𝒆𝒏𝒕𝒖 𝒊𝒉𝒂 𝑴𝒖𝒏𝒊𝒔𝒊́𝒑𝒊𝒖𝒏 𝑪𝒐𝒗𝒂𝒍𝒊𝒎𝒂” – “ 𝑺𝒖𝒅𝒊 𝑴𝒖𝒕𝒖 𝑻𝒂𝒖 𝑴𝒖𝒕𝒖 𝒃𝒂 𝑪𝒐𝒗𝒂𝒍𝒊𝒎𝒂 𝒏𝒊𝒂 𝑰𝒍𝒂𝒔.

Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral iha nia intervensaun foka ba rekomendasaun bazeia ba rezultadu avaliasaun kondisaun minima. Tuir rezultadu avaliasaun, Munisípiu Covalima tenki kria order no disipliña rigor hodi evita abuzu poder no tane as etika profisional, tenke iha liña koordenasaun ne’ebé forte, labele uza poder politika hodi influensia atividade servisu.

Sekretariu Munisipál ho Diretor Servisu Munisipál sira atu konsentra iha Servisu no tenki informa ba Prezidente Autoridade Munisipál kona-ba viagem sira. Tuir rekomendasaun Munisípiu Covalima tenki evita intervensaun Polítika iha governasaun Munisipál. Sua Exelénsia Ministru husu atu intensifika Servisu Ofisiál IT Postu Administrativu sira hodi rekolla dadus husi Aldeia, Suku no submete mensalmente ba Postu Administrativu. Iha area jestaun finanseira no aprovizionamentu presiza kria sistema kontrolu finanseiru ba fundu Maneiu.

Iha oportunidade hanesan, Primeiru-Ministru husu apoiu husi intelektual Covalima oan sira hanesan Dr. Rui Maria de Araujo, Faustino Cardoso no Adriano Nascimento, atu apoia Autoridade Munisípiu Covalima iha dezenvolvimentu no preparasaun kondisaun hodi hakat ba Poder Lokál.

Xefe Governu husu atu evita hahalok familiarismu, Sukuismu no Partidarismu iha governasaun Munisipál tamba aktu sira ne’e sei impede prosesu dezenvolvimentu iha Covalima.

“Planeamentu tenki mai husi Aldeia, Suku, Postu Administrativu to Munisípiu”. Nia hatutan, Povu nia osan tenki heree ho di’ak, sai dirijente tenki ba hamutuk ho povu atu buka solusaun ne’ebé di’ak ba buat hotu ne’ebé nia objetivu atu lori povu ba moris di’ak.

Partisipa iha atividade ne’e, membrus Parlamentu Nasionál, Ministra Edukasaun, Ministra Saúde, Ministru Agrikultura, Florestas, Peskas no Pekuaria, Vise-Ministru Obras Publikas, Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Lokál, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Dirijentes MAE, Administradór  Postu Administrativu 7, Xefe Suku hosi Suku 30, Eis-Titulares, Emprezáriu lokál, feto potensiál no veteranus munisípiu Covalima Reprezentante Konfisaun Religiosa, PNTL, F-FDTL, reprezentantes ONG, Sosiedade sivil no Dewan Solidaritas Mahasiwa Pemuda-Pelajar Timur-Timor.

Coppyright hosi Portal Munisipal Covalima

© 2026 Autoridade Munisipal Covalima