
I. Identidade Xefe suku
Naran : Oscar Pereira Amaral
Edukasaun Literaria : Licensiatura
Pozisaun : Xefe Suku
Nú. Tlf : 75652903
Email :
Religiaun : Katolika
II. Profile Suku
A. Introdusaun
Suku Belulik-Leten Hanesan Suku Ida ne’ebe iha ninia potensial as tebes iha Postu Administrativu Fatumea Munisipíu Covalima ho nia total populasaun 2485. Total mane 1291, total Feto 1194 no Suku Belulik-Leten Kompostu Husi Aldeia Hat mak hanesan: Aldeia Baleo Quic, Aldeia Belulic-Craic, Aldeia Clau-Halek, Aldeia Mane Quic.
Nune’e Suku Belulik-leten Mak maioria populsaun kultivasaun ba Batar,Hare, ai- Farina, talas, fehuk Midar, inklui mos hortikultura hanesan Lis mean no mutin no seluk-seluk tan. Populasaun sira iha Suku Belulik-Leten Barak Mak halo kultivasaun ida ne’e, maibe ho sistema tradisional.
B. Baze Legal
- Suku Belulik-Leten ne’e rasik iha ona baze legal no iha ona lei tara bandu, no Suku Belulik- Leten rasik iha lei nebe hakerek ona iha livru tara bandu.
- Konsellu Suku ho base legal ( lei no 9/2016)
- Pesoal Apoia Admiistrasaun suku ho base legal (lei no 81/2023 de outobru)
C. Vizaun no Misaun
a. Visaun :
- Desenvolve lokal
- Hadia Kualidade Vida komunidade
- Preserva Kultura no Tradisaun suku
b. Misaun :
- Partisipa Iha desenvolvimentu Nasional
- Prontu servisu hamutuk Governo RDTL
- Formasaun educasaun no Kultura
D. Tarefas Servisu Suku
- Desenvolve Agricultura: hadia Produsaun Agricola Hanesan Hare, Batar, Ai-fuan nst…
- Hadia infraestrutura : Konstrui no hadia dalan, ponte, no sistema irrigasaun.
- Promove Turizmu: Desenvolve turismo lokal hanesan fatin istoriku no natureza.
- Saúde Ambiental: hadia servisu Saúde no Saneamentu ba komunidade
- Eduksaun no Formasaun: hadia edukasaun no formasaun ba Komunidade.
III. Mapa Suku

IV. Istoria Suku
a. Kultura Suku
- Ha Uma Wen
- Kore metan
- Suku Uma Lulik
- Hafolin Feto
b. Lista Uma lisan Naran
– Aldeia Baleo Quic :
- Butak bunan Bei Bere Resak
- Butak Bunan bei Kolo
- Butak Bunan Namok
- Bei Hale Lekin
- Bei Kasa
- Uman Tuan
- Debu Na’in
- Dasi Fatik
- Total= 8
– Aldeia Mane Quic :
- Akas
- Lahoan
- Moru Bein
- Total= 3
– Aldeia Clau-Halek:
- Bei Seran
- Bei Hale Kasak
- Butak bunan
- Bei Burak
- Bei kali Mauk
- Total= 5
– Aldeia Belulic-Craic
- Bei Nahak
- Bei Besin
- Bei Lesek
- Lebo Beik Laran
- Makerek Tuan
- Uma dato Bot
- Bei Fahik
- Berebein Bot
- Atsabe
- Berebein Ki’ik
- Bei Limas
- Lok
- Butak Bunan
- Lia Na’in
- Bei Mauk
- Bei Luan
- Total= 16
Ho Nune’e total uma lisan iha suku Belulic-Leten Hamutuk = 32
V. AREA GEOGRAFIKA
Geografikamente Suku belulic-Leten hela iha zona Central Postu Administrativu Fatumea nian nebe parte Sul baliza ho Indonesia,parte norte baliza ho Suku fatumea, parte leste baliza ho suku Nanu, Parte Oeste baliza ho Indonesia. Ho nia superfìcie area luan 38 km2
TOPOGRAFIKU….
Karakteristika rai iha suku Belulic-Leten mak rai nebe tetuk,no foho lolon ida ne’e halo suku
Belulik-Leten sai fatin Agrikultura no infraestrutura.
VI. DIVISAUN FRONTEIRA
- Parte sul : Baliza ho Indonesia
- Parte Norte : Baliza ho Suku Fatumea
- Parte leste : Baliza ho suku Nanu
- Parte Oeste : Baliza ho Indonesia
VII. DIVISIÓN SUKU
Aldeia Hat:
- Baleo Quic
- Belulic-Craic
- Clau halek
- Mane quic
VIII. Total populasaun Tuir dadus 2025
- Total populasaun: 2485
Feto : 1194
Mane : 1291
IX. Organograma Suku

X. Deskrisaun Servisu ba :
a. Xefe Suku no Ofisial Apoiu Suku:
- Deskrisaun Serbisu Xefe Suku :
- Lidera Konsellu Suku no kria Kordsenasaun ho Xefe aldeia Sira Hodi foti informasaun no rezolve problema lokal
- Garante Funsionamentu Administrasaun Suku Nian, Inklui Rekolha Dadus no halo relatorio ba administrasaun Postu Administrativu ka Munisípiu.
- Apoia elaborasaun planu dezenvolvimentu komunitariu ne’ebé alina ho planu Munisipal no Nasional
- Promove apoia organizasaun komunitaria iha formulasaun projetu, liliu sira ne’ebé alina ho plano Munisipal no Nasional
- Halo sondajen ba obra dezenvolvimentu iha suku laran no prepara relatoriu periodiku kona ba kualidade no evolusaun Fizika
- Fo atendimentu ba nesesidade komunidade nian ho ofisial administrasaun suku.
2. Deskrisaun Serbisu Secretariu Administrasaun Suku:
- Prepara planu servisu hó detallu ba periódu tinan ida nian;
- Nudar ezekutor ba asuntu administrativu suku nian (korespondensia, arkivamentu, jestaun patrimoniu no prepara relatoriu sira nakait ho atividades suku ninian)
- Garante jestaun Administrasaun sukus funsiona ho diak, bele fornese dadus no informasaun ba komunidades nomos governo iha ambitu definisaun politika no kompetensia konsellu sukus, liu husi 18 livru rejistu administrasaun Sukus
- Sai ko-asinante ba levantamentu osan subvensaun públika ba Suku husi banku;
- Halo kontrolu ba oficiais tutela, hodi garante submisaun ezekusaun orsamentu suku nomos ezekusaun fízika no finanseira husi Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu, finalizado no submetidu tuir kalendariu ne’ebé definidu iha Dekreto Lei ne’ebé mak regula kona-ba regras ezekusaun orsamentu Jeral Estadu nian.
- Halo kontrolu ba oficias tutela, hodi garante servisu asuntu sosiais mak hanesan sensibilizasaun no kampaña ba komunidade kona-ba oinsa moris iha ambiente ne’ebé maka saudavel, seguru, edukadu
- Halo koordenasaun ho Diresaun Servisu Munisipais, wainhira iha failansu ka asuntu tekniku ruma nakait ho ezekusaun orsamentu suku ninian.
- Prepara no organiza reuniaun ordináriu no estraordináriu Konsellu Suku no garante funsiona ho diak
- Relata atividades semanalmente ba iha Xefe Suku nudar superior ierarkiku subordinadu.
- Prepara ka kordena preparasaun relatorius relasiona ho atividades suku nian
- Mantein relasaun serbisu ne’ebé harmonia hó entidade sira hotu iha suku no-mós funsionáriu/a hotu
- Halo mos servisu ofisiál seluk, bazeia ba instrusaun no orientasaun husi xefe suku tutela
3. Deskrisaun serbisu Ofisial Administrasaun :
- Prepara planu serbisu hó detallu ba periódu tinan ida nian;
- Nudar ezekutor ba asuntu administrativu suku nian (korespondensia, arkivamentu, jestaun patrimoniu no prepara relatoriu nakait ho atividades suku ninian)
- Garante jestaun administrasaun suku funsiona ho diak, bele fornese dadus no informasaun ba komunidades nomos governo iha ambitu definisaun politika no kompetensia konsellu sukus, liu husi 18 livru rejistu administrasaun Sukus
- Implementa no atualiza fulan-fulan informasaun iha Sistema Integrado de Informasaun Jestaun dadus sukus no aldeia (SIIGSA)
- Atualiza fulan-fulan monografia no demografia suku nian
- Garante sede suku funsiona tuir orariu servisu ne’ebé vigora
- Prepara ajenda no minutas ba enkontro konselu suku
- Promove konsultasaun ba komunidade sira kona-ba asuntu ho interese jerál liuliu iha matéria kona-ba planeamentu no dezenvolvimentu komunitáriu;
- Prepara no ezekuta Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu;
- Halo koordenasaun ho sekretariu Administrasaun Suku, wainhira hasoru problema tekniku ruma nakait ho asuntu administrasaun suku ninian.
- Prepara no entrega relatorio semanal ba Secretariu Administrasaun Suku nudar superior ierarkiku subordinadu atu apresenta ba iha Xefe Suku.
- Mantein relasaun serbisu ne’ebé harmonia hó entidade sira hotu iha suku no- mós funsionáriu/a hotu
- Halo mos servisu ofisiál seluk, bazeia ba instrusaun no orientasaun husi sekretariu Adminsitarsaun Suku nudar superior irarkiku subordinadu.
4. Deskrisaun Servisu Oficial Finanças :
- Prepara planu serbisu hó detallu ba periódu tinan ida nian.
- Sai ko-asinante ba levantamentu osan subvensaun públika Suku nian husi banku
- Halo jestaun operasionál ba osan suku nian.
- Prepara kontabilidade no rejistu sira atu garante transparénsia no jestaun di’ak husi subsídiu públiku ba Suku.
- Prepara relatoriu ezekusaun orsamentu suku, relasiona ho ezekusaun subvensaun públika nomos ezekusaun fízika no finanseira husi Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu, finalizado no submetidu tuir kalendariu ne’ebé definidu iha Dekreto Lei ne’ebé mak regula kona-ba regras ezekusaun orsamentu Jeral Estadu nian.
- Halo koordenasaun ho Sekretariu Administrasaun Suku, wainhira hasoru problema tekniku ruma nakait ho ezekusaun orsamentu suku nian.
- Prepara no entrega relatorio semanal ba Secretariu Administrasaun Suku nudar superior ierarkiku subordinadu atu apresenta ba iha Xefe Suku.
- Mantein relasaun serbisu ne’ebé harmonia hó entidade sira hotu iha suku no-mós funsionáriu/a hotu
Halo mos servisu ofisiál seluk, bazeia ba instrusaun no orientasaun husi Sekretariu Adminsitarsaun Suku nudar superior irarkiku subordinadu
5. Descrisaun Servisu Ofisial Soçiais Suku:
- Prepara planu serbisu hó detallu ba periódu tinan ida nian.
- Implementasaun atividades sosializasaun iha area cultura, ekonomia, politik, ambiente, desporto komunitariu, nsst.
- Fo’o apoio ba atividades kampanha asaun promosaun ba estilu moris ne’ebé saudável ba membru sira husi Suku no halo sensibilizasaun ba nesesidade prevensaun ba moras hanesan dengue, kólera, meninjite, diareia, malária, SIDA, no tuberkuloze;
- Hala’o asaun sensibilizasaun no mobilizasaun husi Suku nia membru sira kona-ba:
- a. Importánsia husi saúde maternu-infantil
- b. Importansia partisipa iha kampaña vasinasaun;
- c. Halakon violénsia doméstika iha komunidade nia laran;
- d. Importánsia husi eskola ba labarik no kombate abandonu eskola
- e. Tuir prátika di’ak kona-ba ijiene no te’inhahán
- Habelar no estimula partisipasaun hosi membru komunidade sira iha programa solidariedade no protesaun sosiál ne’ebé Estadu no Munisípiu sira hala’o;
- Realiza asaun hodi mobiliza membru sira husi komunidade atu partisipa iha atividade edukasaun sívika, edukasaun eleitorál no iha atu eleitorál no referendáriu sira;
- Hala’o asaun resenseamentu agríkola no pekuáriu iha Suku ho koordenasaun ho servisu Administrasaun Lokál;
- Halo planu, organiza no hala’o asaun edukasaun sívika ambientál no kampaña rekolla lixu no limpeza iha tasi-ibun, parke no floresta;
- Servisu hamutuk ho Administrasaun Estadu iha asaun kuda ai-oan;
- Komunika ba entidade kompetente sira kona-ba problema ambientál ne’ebé iha liu-liu área poluisaun, zona erozaun rai ka tesi ai;
- Prepara plano ba mediasaun husi disputa no konflitu entre ema, família ka aldeia no fó kontribuisaun hodi hadi’a kondisaun moris husi populasaun sira no ba progresu sósiu ekonómiku husi país nian.
- Fo’o atendimentu komunidade ligado ho pagamentu subsidiu ba ferik no katuas, nsst
- Asegura katak manten base dados relasiona ho atividades social atu bele fahe informasaun ba komunidades nomos governo iha ambitu definisaun politika no kompetensia konsellu sukus, liu husi 18 livru rejistu administrasaun Sukus
- Halo koordenasaun ho Sekretariu Administrasaun Suku, wainhira hasoru problema tekniku ruma nakait ho asuntu sosiais suku ninian.
- Prepara no entrega relatorio semanal ba Secretariu Administrasaun Suku nudar superior ierarkiku subordinadu atu apresenta ba iha Xefe Suku.
- Mantein relasaun serbisu ne’ebé harmonia hó entidade sira hotu iha suku no-mós funsionáriu/a hotu
- Halo mos servisu ofisiál seluk, bazeia ba instrusaun no orientasaun husi Sekretariu Administrasaun Suku nudar superior ierarkiku subordinadu.
b. Koselhu Suku Sira
- Fo apoia ba xefe suku iha jestaun administrativu no kna’ar loroloron nian
- Rekolha dadus husi xefe aldeia sira no relata ba xefe suku atu apresenta ba Postu Administrativu ka Munisípiu
- Fo asistensia ba komunidade tuir área espesifiku ne’ebe Responsabiliza
- Halo konvokatorio no organiza sorumutuk konsellu suku nian.
- Involve iha meza eleitoral suku nian ba eleisaun lideransa kunitario ( lia
Na’in, Joven Mane no Feto)
XI. Prepara Dadus :
a. Monografia :

b. Monografia

C. Mortalitas/Natalitas :

d. Dadus Vuneravel
| NU | NARAN KOMPLETU | SUKU | ALDEIA | SEXO | DATA | NU.ELEITORAL | OBS | |||
| M | F | MORIS | ||||||||
| 1 | Domingas Maria | Belulik leten | Baleo Quic | F | 02/03/1996 | 840412 | ||||
| 2 | Celfiana Gusmao | F | 08/10/2021 | 931280 | ||||||
| 3 | Marcelina M. de Fatima | F | 12/05/1993 | 58351 | ||||||
| 4 | Faustina M. Borges | F | 16/10/1990 | 51114 | ||||||
| 5 | Carolina de Jesus | F | 20/04/1994 | 613768 | ||||||
| 6 | Maria Amaral | F | 01/01/1970 | 249130 | ||||||
| 7 | Cristina Borges | F | 28/08/1982 | 249089 | ||||||
| 8 | Angelita de Jesus | F | 04/06/1987 | 249456 | ||||||
| 9 | Martina Cardoso | F | 01/01/1953 | 249044 | ||||||
| 10 | Rozita de Fatima | F | 08/06/1989 | 719816 | ||||||
| 11 | Adina Pires | F | 16/06/1999 | 842812 | ||||||
| 12 | Deonisa Caet | F | 12/12/1984 | 543182 | ||||||
| 13 | Renciana Moniz | F | 05/02/1977 | 671703 | ||||||
| 14 | Natalina Maria | F | 25/12/1986 | 678069 | ||||||
| 15 | Cristina de Arouju | Mane Quic | F | 01/01/1978 | 248047 | |||||
| 16 | Virgina da Costa | F | 01/01/1972 | 248045 | ||||||
| 17 | Maria Anita | F | 05/05/1974 | 248004 | ||||||
| 18 | Imelda Maria | F | 10/05/1974 | 671635 | ||||||
| 19 | Ermelinda Maria | F | 01/01/1974 | 248023 | ||||||
| 21 | Cristina Aljira | Clau Halek | F | 01/01/1967 | 248079 | |||||
| 22 | Filomena Borges Amaral | F | 04/01/1989 | 719695 | ||||||
| 23 | Florinda Moniz | F | 05/07/1998 | 932911 | ||||||
| 24 | Francisca de Fatima | F | 01/01/1973 | 248169 | ||||||
| 25 | Jorgino Pires | M | 01/01/1975 | 248096 | ||||||
| 26 | Juleta Costa fatima | F | 06/06/2000 | 1068527 | ||||||
| 27 | Jose Amaral | M | 07/12/1964 | 247102 | ||||||
| 28 | Julmira madeira da Cruz | Belulik leten | Clau Halek | F | 07/11/1993 | 613767 | |||
| 29 | Martinha Cardoso | F | 17/10/1982 | 1042711 | |||||
| 30 | Petronela M, da Costa | F | 04/02/1998 | 842843 | |||||
| 31 | Rofina Maria | F | 01/01/1960 | 248188 | |||||
| 32 | Santina cardoso | F | 01/01/1974 | 671650 | |||||
| 33 | Vitoria ferreira Vicente | F | 01/01/1969 | 248112 | |||||
| 34 | Sarina Maria | f | 14/09/1992 | 214367 | |||||
| 35 | Filomena Relvas Amaral | Belulik-Kraik | 01/01/1977 | 249334 | |||||
| 36 | Rosa Ferreira Visente | 01/07/1979 | 52075 | ||||||
| 37 | Gracinda Ferreira Vicente | 04/01/1954 | 249361 | ||||||
| 38 | Helena Cardoso | 01/01/1973 | 249318 | ||||||
| 39 | Maria Lena Amaral | 01/01/1971 | 249200 | ||||||
| 40 | Martinha Amaral | 09/04/1956 | 249314 | ||||||
| 41 | Sisilia Amaral Funan | 07/05/1956 | 613756 | ||||||
| 42 | Paulina Maria Tilman | 21/08/1984 | 249380 | ||||||
| 43 | Antonio Amaral | 30/07/1959 | 249360 | ||||||
e. Defisensia
| NU | SUKU | ALDEIA | TIPU DE DEFISENSIA | TOTAL | OBS | |||||||
| MATAN | TILUN | FIZIKU/AIN/LIMAN | MENTAL | |||||||||
| SEXU | ||||||||||||
| M | F | M | F | M | F | M | F | |||||
| 1 | BELLULIK- | BALEO QUIC | 1 | 3 | 3 | 4 | 6 | 1 | 2 | 20 | ||
| 2 | BELULIK -KRAIK | 3 | 2 | 7 | 4 | 4 | 4 | 1 | 2 | 27 | ||
| 3 | LETEN | CLAU-HALEK | 1 | 4 | 1 | 1 | 1 | 4 | 12 | |||
| 4 | MANE-QUIC | 1 | 1 | 5 | 2 | 1 | 10 | |||||
f. Dadus bazeia ba idade :



g. Idosos
Total = 232
h. Martíres da patria
Total =10
i. Veteranos
Total =7
j. Bolsa da Mae :
Total= 88
XII. Dadus Finanseiro (tuir orsamentu ne’ebe mak Suku Belulik-Leten Uja) tinan 2025 hanesan: Transferensia publika
| No | Q1 Total $ | Q2 Total $ | Q3 Total $ | Q4 Total $ | Total $ | |
| 1 | Insentivu | $ 5.730,00 | $ 5.290,00 | $ 5.730,00 | $ 5.290,00 | $ 22.040,00 |
| 2 | Senha Prezensa | $ – | $ 620,00 | $ – | $ 620,00 | $ 1.240,00 |
| 3 | Fundos Apoio | $ 365,75 | $ 365,75 | $ 365,75 | $ 365,75 | $ 1.463,00 |
| Administrasaun | ||||||
| 4 | Manutensaun ba | $ 150,00 | $ 150,00 | $ 150,00 | $ 150,00 | $ 600,00 |
| motorizada/kombustivel | ||||||
| Total | $ 25.343,00 | |||||
XIII. Lista Fasilidades/ekipamentos
a. Ekipamentos elektroniku
| No | Naran Inventario | Kuantidade | Kondisaun |
| 1 | Komputador | 4 | Diak |
| 2 | Printer | 1 | Diak |
b. Ekipamentos Inventario
| No | Naran Inventario | Kuantidade | Kondisaun |
| 1 | Motor Versa | 1 | Diak |
| 2 | Motor Revo | 1 | Diak |
| 3 | Aki | 1 | Diak |
| 4 | Toa | 2 | Diak |
| 5 | Lemari | 3 | Diak |
| 6 | Meza | 8 | Diak |
| 7 | Kadeira | 68 | Diak |
Anexo Mos file pdf
Pontu Fokal
Marcos Gusmão, Lic.Eco, M. Gest
Recardo Emilson Maria Moniz, L.Ec