Covalima, 22 Marsu 2026, Autoridade Munisipiu Covalima liu hosi Prezidente Autoridade Munisipiu Covalim, Sr.Miguel Armada Cardoso, akompana hosi Sekretariu Munisipal Administrasaun no Finansas, Sr.Alberto Moniz de Araujo, sorumutu ho PARTISIPA hodi hametin Koordenasaun no Reforsa Servisu Autoridade Munisipiu Covalima nian liu-liu efektiva PARTISIPA nia apoiu mai Servisu Autoridade Munisipiu iha seitor Dezenvolvimentu Infraestrutura liu hosi Servisu Munisipal Ajensia Planeamentu, Servisu Munisipal Obras Publika, Planu Nasional Dezenvolvimentu Suku (PNDS), Planu Investimentu Munisipal (PIM), Servisu Munisipal Agua, Saneamentu no Ambiente (SMASA).
Coppyright hosi Portal Munisipal Covalima & (Media PAM Covalima)





Covalima, 22 Marsu 2026, Autoridade Munisípiu Covalima, liu hosi Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, Sr.Miguel Armada Cardoso akompaña hosi Servisu Munisipál Obras Publika, Autoridade Postu Administrativu Tilomar, Autoridade Postu Administrativu Fatumea, Lider Komunitária, observa direita ekipa IGEADE, I.P normaliza estrada diresaun Postu Tilomar ba Fatumea ne’ebé hetan estragus kauza udan ho intensidade boot ne’ebé akontese iha loron haat liu ba.
Ho estragus ne’e, afeta ba movimentasaun transporte públiku no privada, nune’e liu hosi intervensaun Prezidente Autoridade Covalima foti desizaun orienta kedas ekipa IGEADE, I.P
loke dala alternativu, maski dalan alternativu ne’e foti besik estrada prinsipál, asegura katak atividade movimentasaun komunidade kontinua la’o hodi hala’o sira nia atividade Ekonomia no Sosiál.
Enkunatu, Prezidente Autoridade hamutuk ho ekipa observa hotu kondisaun estrada sira ne’ebé risku hela ba estragu durante tempu udan, inklui mós falta sistema drenajen ne’ebé di’ak, hafoin PAM orienta imediata IGEADE, I.P atu normaliza hotu area risku hirak me’e, hahu hosi Postu Tilomar to’o Fatumea.
Coppyright hosi Portal Munisipal Covalima
Media PAM






𝐂𝐨𝐯𝐚𝐥𝐢𝐦𝐚, 𝟏𝟏 𝐌𝐚𝐫𝐬𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟔, Munisipiu Covalima hetan Vizita Ofisiál Sua Exelénsia Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hodi hare’e direitamente funsinamentu Servisu Munisipal 19 hodi halo Avaliasaun kondisaun minimu hanesan preparasaun ba iha Poder Lokal. Iha okaziaun murak ida ne’e Prezidente Autoridade Munisipiu Covalima halo Aprezentasaun konaba Dezempeñu Servisu Autoridade Munisipal Covalima mak hanesan :



Autoridade Munisipál Covalima liu hosi Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, Sr. Miguel Armada Cardoso aprezenta Dezenpeñu Servisu Autoridade Munisípiu Covalima nian, hodi hakat ba Poder Lokal, “𝑭𝒊𝒍𝒂 𝒃𝒂 𝑴𝒖𝒏𝒊𝒔𝒊́𝒑𝒊𝒖 “𝑶𝑲” 𝑴𝒊𝒈𝒓𝒂𝒔𝒂𝒖𝒏 𝒃𝒂 𝑫𝒊𝒍𝒊 “ 𝑵𝒐/𝒍𝒂𝒃𝒆𝒍𝒆”, iha ambitu Vizita Ofisial Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, 𝐊𝐚𝐲 𝐑𝐚𝐥𝐚 𝐗𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚 𝐆𝐮𝐬𝐦𝐚̃𝐨 iha Covalima hodi Haree Besik Servisu Munisipál Hosi Rezultadu Avaliasaun Kondisaun Mínima.

Iha okaziaun murak ida ne’e Prezidente Autoridade Munisipiu Covalima halo Aprezentasaun konaba Dezempeñu Servisu Autoridade Munisipal Covalima mak hanesan :
Vizaun :
“ ABUT IDA, HUN IDA NO FUKUN IDA, BA MORIS DI’AK POVU COVALIMA”
Misaun :
2. Profile no Demografia Munisipiu Covalima
Lema “ SUDI MUTU, TAU MUTUBA COVALIMA NIA ILAS ”
Tuir istória “Covalima” etimolojikamente mai hosi liafuan tetun Terik “Koba Lima” Maibe Autoridade Portuguêssira emi naran ne’e “ Covalima “ to’o ohin loron, Koba no Lima: Koba signifika dadebuk ka fatin hodi lok (fó malus no bua bam alu ) ba bainaka ruma ne’ebé mai vizita nia uma, enkuantu Lima reprezenta ba Liurai nain 5 iha tempu beiala. Covalima kompostu hosi Postu Administrativu hitu, Suku 30, Aldeia hamutuk 148, ho nia supervizaun 126.60km2, dialativu hamutuk 3; Tetun Terik, Bunak no Kemak. Ho total populasaun tuir Dadus SIGSA tinan 2026 fulan Fevreiru, hamutuk 89.202, Feto ; 43 mil no Mane ; 45 mil.
Parte Leste : Munisipiu Ainaro
Parte Norte : Munisipiu Bobonaro no Nasaun Indonesia
Parte Sul : Maritima Australia
Parte Oeste : Indonesia (Kabupaten Malaka & Belu)
3. Planu no Dezenvolvimentu Munisipal ( PDM )
Sub-Pilar :6
Númeru Estratejia : 30
Sub-Pilar : 6
Númeru Estratejia : 17
Sub Pilar : 6
Númeru Estratejia : 25
Sub-Pilar : 5
Númeru Estratejia : 13
4. Estrutura Funcionamentu Autoridade Munisipiu Covalima

5. Gabinete Apoiu Tekniku PAM

6. Planeamentu & Orsamentu Munisipal no Taxa Ezekusaun 2022-2026
| Tinan | Alokasaun Orsamentu | Total Programa | Total Sub Programa | Total Atividade | % Ezekusaun |
| 2023 | 5,718.515 | 11 | 30 | 64 | 87,4% |
| 2024 | 7,256.652 | 13 | 31 | 74 | 84,7% |
| 2025 | 8,293.634 | 15 | 31 | 74 | 92,2% |
| 2026 | 9,517.979 | 16 | 40 | 90 | 22,8% |
| TOTAL | 30,387.779 |
7. Aprovisionamentu
| Tinan | Kontratu Kategoria | Montante $ | ||
| Capital Menor | Bens Servico Corentes | Capital Dezenvolvimentu | ||
| 2023 | _ | Kontratu 9 | La iha Projeitu | $ 292,674.79 |
| 2024 | Kontratu 4 | Kontratu 14 | Kontratu 8 | $ 1,727,049.64 |
| 2025 | Kontratu 4 | Kontratu 17 | Kontratu 3 | $ 1,167.671.81 |
| 2026 | On Going | On Going | On Going | $ 3, 187,396.39 |
8. Setór Edukasaun :




9. Setór Saude
Forsa traballu total 340, ho kategoria:
Fasilidade saude ho total 35 mak hanesan :
1. Total labarik ne’ebe iha LISIO hamutuk 10.520 pessoa atinji atinji ona ba iha 72%.
2. Hosi total labarik ne’ebe iha LISIO, labarik ne’ebe mai tetu kada fulan hamutuk 6.849 pessoas atinji ona 65 %, hosi total labarik ne’ebe mai tetu :
10. Setór Agrikultura



11. Planu Investimentu Munisipal

Total Projeitu 24
12. Prosesu Pra-Kualifikasaun 2024 to’o 2026
| Tinan | Numeru Compañia | Nu Selesionadu |
| 2024 | 40 Empresas | 29 Empresas |
| 2025 | 49 Empresas | 19 Empresas |
| 2026 | 38 Empresas | 33 Empresas |
Pra-Kualifikasaun
| Diskrisaun | Total Kompañia | Kategoria A | Kategoria B |
| Submisaun dokumentu kompañia | 38 Empresas | ||
| Kompañia ne’ebe elijibel | 33 Empresas | 20 | 13 |
| Kompañia ne’ebe la elijibel | 5 Empresas | – | – |
13. Programa PDNS
| Tinan | Numeru Projeitu | Orsamentu | Gastus | Progresu Fiziku % |
| 2023 | 39 | $ 1,287.423,12 | $ 1,234.689,03 | 100 % |
| 2024 | 39 | $ 1,418.863,00 | $ 1,095.436,13 | 93.00% |
| 2025 | 31 | $ 923.885,64 | $ 853.460,16 | 95.75% |
| 2026 | 44 | $ 1,442.403,35 | $ – | 0 |
| TOTAL | 153 | $ 5,072.575,11 | $ 3,183.585,37 |
Total 2023-2026 Sektoral
Total 153
14. Funsionamentu Orgaun Munisipal

15. Rekursu Humanu Covalima

16. RH- Forsa Traballu

17. Dezenvolvimentu Rekursu Humanu

18. Fukun no Mehi ba futuru Covalima
Paktu Unidade ba dezenvolvimentu iha Munisipiu Covalima Otel Arbiru, 02 Março 2026
Tan Sa persija hamosu paktu unidade ?
Wainhira Munisipiu Covalima hakat ba poder lokal, tuir planu IX Governu no tuir lejislasaun ne’ebe vigora, persija Evita partidarizasaun administrasaun municipal no estrutura governativa sira ne’ebe sei hamosu iha ambitu Poder Lokal iha Munisipiu Covalima hdi nune labele perturba implementasaun programa no projeitu dezenvolvimentu Munisipal.






Liga ba Planu Dezenvolvimentu Munisipál, Prezidente haktenik, se fo biban ba ami Covalima simu Poder Lokal, Covalima iha ona planu furak liu-liu ba Pilar haat; hanesan, Dezenvolvimentu Sosiál, Dezenvolvimentu Infraestrutura Bazika, Dezenvolvimentu Ekonomia, Dezenvolvimentu Institusionál.
Prezidente mos aprezenta Planeamentu no Orsaenentu munisipál no Taxa Ezekusaun 2022-2026. Liga liu ba Setór Edukasaun, Setór Saúde, Setór Agrikultura, Planu Investimentu Munisipál (PIM), Planu Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS).
Enkuantu Funsionamentu Orgaun Munisipál iha Covalima la’o di’ak, liu-liu ta’es hosi aldeia mai iha Reuniaun Konsellu, mai fali Asembleia Postu Administrativu, hosi ne’e ta’es liu mai Reuniaun Konsellu Koordenasaun Munisipál, iha ne’ebé kada fulan ami sempre realiza hodi halo matrix no feramentu hodi hakotu iha Reuniaun Konsellu Munisipál no foti desizaun.
Aprezentasaun ikus hosi Prezidente Autoridade, aprezenta rezultadu hosi Sorumutu ne’ebé hala’o hosi matenek oan sira Covalima nian, Responde ba Sua Exelensia Primeiru Ministru nia hanoin katak, matenek oan sira tenke tur hamutuk hodi fila hikas ba iha ida-idak nia Munisípiu, ho ida ne’e mak, iha loron 2 fulan Marsu tinan 2026, matenek Covalima oan sira konsege halibur malu, koko tur hamutuk hodi fo hanoin ho mehi ida, hosi rezultadu ne’e hatudu katak, fukun no mehi ba futureu Covalima mak, hamosu “ 𝑷𝒂𝒌𝒕𝒖 𝑼𝒏𝒊𝒅𝒂𝒅𝒆 𝒃𝒂 𝑫𝒆𝒛𝒆𝒏𝒗𝒐𝒍𝒗𝒊𝒎𝒆𝒏𝒕𝒖 𝒊𝒉𝒂 𝑴𝒖𝒏𝒊𝒔𝒊́𝒑𝒊𝒖𝒏 𝑪𝒐𝒗𝒂𝒍𝒊𝒎𝒂” – “ 𝑺𝒖𝒅𝒊 𝑴𝒖𝒕𝒖 𝑻𝒂𝒖 𝑴𝒖𝒕𝒖 𝒃𝒂 𝑪𝒐𝒗𝒂𝒍𝒊𝒎𝒂 𝒏𝒊𝒂 𝑰𝒍𝒂𝒔.


Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral iha nia intervensaun foka ba rekomendasaun bazeia ba rezultadu avaliasaun kondisaun minima. Tuir rezultadu avaliasaun, Munisípiu Covalima tenki kria order no disipliña rigor hodi evita abuzu poder no tane as etika profisional, tenke iha liña koordenasaun ne’ebé forte, labele uza poder politika hodi influensia atividade servisu.
Sekretariu Munisipál ho Diretor Servisu Munisipál sira atu konsentra iha Servisu no tenki informa ba Prezidente Autoridade Munisipál kona-ba viagem sira. Tuir rekomendasaun Munisípiu Covalima tenki evita intervensaun Polítika iha governasaun Munisipál. Sua Exelénsia Ministru husu atu intensifika Servisu Ofisiál IT Postu Administrativu sira hodi rekolla dadus husi Aldeia, Suku no submete mensalmente ba Postu Administrativu. Iha area jestaun finanseira no aprovizionamentu presiza kria sistema kontrolu finanseiru ba fundu Maneiu.


Iha oportunidade hanesan, Primeiru-Ministru husu apoiu husi intelektual Covalima oan sira hanesan Dr. Rui Maria de Araujo, Faustino Cardoso no Adriano Nascimento, atu apoia Autoridade Munisípiu Covalima iha dezenvolvimentu no preparasaun kondisaun hodi hakat ba Poder Lokál.
Xefe Governu husu atu evita hahalok familiarismu, Sukuismu no Partidarismu iha governasaun Munisipál tamba aktu sira ne’e sei impede prosesu dezenvolvimentu iha Covalima.
“Planeamentu tenki mai husi Aldeia, Suku, Postu Administrativu to Munisípiu”. Nia hatutan, Povu nia osan tenki heree ho di’ak, sai dirijente tenki ba hamutuk ho povu atu buka solusaun ne’ebé di’ak ba buat hotu ne’ebé nia objetivu atu lori povu ba moris di’ak.






Partisipa iha atividade ne’e, membrus Parlamentu Nasionál, Ministra Edukasaun, Ministra Saúde, Ministru Agrikultura, Florestas, Peskas no Pekuaria, Vise-Ministru Obras Publikas, Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Lokál, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Dirijentes MAE, Administradór Postu Administrativu 7, Xefe Suku hosi Suku 30, Eis-Titulares, Emprezáriu lokál, feto potensiál no veteranus munisípiu Covalima Reprezentante Konfisaun Religiosa, PNTL, F-FDTL, reprezentantes ONG, Sosiedade sivil no Dewan Solidaritas Mahasiwa Pemuda-Pelajar Timur-Timor.











Coppyright hosi Portal Munisipal Covalima

Prezidente Autoridade Munisipíu Covalima, Sr. Miguel Armada Cardoso, Akompaña hosi Superintendente Assistente Polisia, Sr. Delfin da Silva, Sekretariu Planeamentu Investimentu Dezenvolvimentu Integradu Sr. Caetano do Santos Ribeiro, prezide Serimónia Isár Bandeira Nasionál iha Semana dahuluk fulan Março tinan 2026.


Prezidente Autoridade Munisipíu Covalima, hato’o diskursu ” Relasiona ho Vizita Ofisial hosi Sua Exelénsia Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão mai iha munisipíu Covalima, husu ba iha Sekretariu Adminsitrasaun Finansas, Sekretariu Munisipal Asuntu Sosial no Organizasaun Komunitaria, Sekretariu Planeamentu Investimentu Dezenvolvimentu Integradu, Deretores Servisu Munisipal 19, Xefe Departamentu tomak, Diretores Delegasaun Teritorial sira hotu atu hakbesik a’an ba malu hodi bele halao preparasaun no kolabora ida diak liu.
Husu mos ba Komandu PNTL Munisipiu Covalima Simu Primeiro Ministru iha Fronteira Suai ho AIinaro, ba Funsionariu lori motor ho kareta simu iha Auto Estrada Zumalai, APA Zumalai ho ninia Komunidade tomak hein iha Zumalai, depois motor ho kareta akompanã Sua Exelésia Primeiru-Ministru to iha Auto Estrada Leogore ita Simu ho “Pasukan Kuda” lori mai iha fatin balu hodi jantar no deskansa.
Dia 11 servisu todan ida, ita hetan Avaliasaun Kondisaun maximu ho ida ne’e sujere ba Diretor no Secretariu sira atu iha preparasaun ida maximu tamba sa, ida ne’e izame ikus ida ba munisipíu Covalima, se ita liu agradese, se ita la liu, ita nafatin hanesan ne’e. Tamba ne’e parte hotu-hotu tantu militar no sivil atu fo liman ba malu hodi kolabora. Prezidente Autoridade Munisipíu salienta tan Auto Estrada tenke mos, tamba ne’e apela ba APA Suai, Xefe Suco Beco ho ninia Komunidade Suco Beco iha loron sexta feira semana ne’e, dia 06 fulan março 2026 tenke tun ba iha Auto Estrada hodi hamos. Nune’e Prezidente Autoridade Munisipíu Covalima iha tempu badak sei halibur Covalima Oan ( Inteletuais ) Joven foin sa’e sira iha Dili hodi halao Enkontru ka troka hanoin ba malu hodi konspira atu Covalima bele hakat ba Dezentralizasaun Administrasaun no Poeder Lokal.
Iha Serimónia refere, prezide Prezidente Autoridade Munisipíu Covalima, Sr. Miguel Armada Cardoso mak nudar Inspetur Serimónia, Komandante Parada Komandu Hosi Inspetóra Assistente Sra. Helena dos Santos, enkuantu Korpu Isar Bandeira no Korru responsabiliza hosi Komandu PNTL Munisipíu Covalima, Diresaun Servisu Rejistu no Notariadu inklui Diresaun Servisu Terras no Propriedade Munisipíu Covalima.
Pontu Vokal :
Recardo Emilson Maria Moniz, L.Ec









Sekretáriu Administrasaún Finansas, Alberto Moniz de Araújo, akompaña hosi Segundu Komandante PNTL Munisípu Covalima Superintendente Assistente Polícia, Delfin da Silva, prezide serimónia Isár Bandeira Nasionál iha semana dahuluk fulan Fevereiru tinan 2026.

Sekretáriu Administrasaún Finansas, Alberto Moniz de Araújo hato’o ninia diskursu ” ba funsionariu sira tenke presta ita bo’ot sira nia Disiplina, Lealidade, Obedese no mos iha vestuariu. Iha lei Funsaun Publiku koalia mo-mos ona, funsionariu nia papel atu oinsa bele loron bo’ot ida primeira semana hanesan ne’e, tenke hatais roupa ne’ebé di’ak no liu-liu labele uza oklu metan, sé bainhira hasa’e hela bandeira oklu metan hasai tia lai, atu nune’e presta ita ninia omenazen ba simbolu Nasional ida ne’e, sé lae ita naran arbitu de’it.
Segundu hakarak atu informa ba ita bo’ot sira katak iha Covalima liu-liu iha postu Suai moras Malaria Dengue sa’e maka’as to’o ona 28 kazu, tamba ne’e mak husu ba parte hotu-hotu toma responsabilidade, ida-idak tenke hamos ninia edifisiu oin para bele mos nafatin atu nune’e evita moras Malaria Dengue.
Ida seluk tan mak hakarak atu informa ba ita bo’ot sira iha fulan ida ne’e Sua Excelencia Primeiro Ministru sei vizita Munisípiu Covalima, ninia data seidauk hatene maibe iha fulan fevereiru laran, tamba ne’e mak husu ba hotu-hotu atu servisu hamutuk fó liman ba malu hodi nune’e prezensa Sua Excelensia ida ne’e bele lori rezulatdu ne’ebé mak di’ak, ligadu ho Avaliasaun Kondisaun Minimu sira ne’e, ita Covalima kategoria BOM la’os MUITO BOM tamba ne’e, diresaun hotu-hotu servisu hamutuk fó liman ba malu.
Ida seluk tan mak husi Diresaun Munisipal Tranporte no Komunikasaun Covalima iha teste ba Karta Kondusaun, tamba ne’e mak ba hirak ne’ebe lori motor ho kareta seidauk iha karta kondusaun, bele hasai atestadu mediku, priense formatu hodi tuir teste, kada diresaun bele halo rekomendasaun ba sira nia funsionariu sira, hodi bele tuir teste ba karta kondusaun.
Ikus liu atu fó hatene ba Komunidade, Kargu Xefia no Funsiunariu sira hotu, ita nia Klima iha RDTL espesial Munisípiu Covalima ne’e extreme liu, tamba ne’e mak husu ba hotu-hotu la’os alerta mais fó hanoin de’it ba ita bo’ot sira atu kuidadu a’an, liu-liu ba aihun bo’ot sira ne’e, karik imi halo viagem ka para imi nia motor ruma kuidadu, dalaruma iha udan no anin bo’ot mai bele halo ai tohar hodi bele estraga imi nia motorizada sira.
Ha’u senti ida ne’e mak hato’o iha biban ida ne’e, ba hotu-hotu ninia atensaun no kolaborasaun hato’o obrigadu barak.
Serimónia isar bandeira ne’e hala’o iha, resintu Autoridade Munisípiu Covalima, ne’ebé partisipa hosi Comando Munisípiu Covalima, Diretores/as Servisu Munisipais, Diretores/as Delegasaun Teritoriál, Xefe Departemntu, Eis Diretor Servisu Munisipal sira, Eis Xefe Departamentu sira, APA Sesante inklui Funsionariu hotu-hotu.
Coppyright hosi Portal Munisipal Covalima “iLquero”
Pontu Vokal :Recardo Emilson Maria MOniz, L.Ec





𝗖𝗼𝘃𝗮𝗹𝗶𝗺𝗮, 𝟮𝟵 𝗝𝗮𝗻𝗲𝗶𝗿𝘂 𝟮𝟬𝟮𝟲, Sesaun daruak, Ekipa Avaliasaun Kondisaun Minima hosi Ministériu Administrasaun Estatal (MAE) ne’ebé dirije hosi Diretóra Geral Toponomia Organizasaun Urbana (DG -TOU), Sra. Maria Odete R. Florindo, kontinua Avalia Kondisaun Minima iha Munisípiu Covalima liu hosi, vijita Servisu Munisipál Edukasaun, Saúde, Agrikultór, Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS), Obras Públiku, Servisu Munisipál Planeamentu Dezenvolvimentu Munisipál (PIM), hodi haree direita progresu servisu ne’ebé durante la’o.






Diretora Geral Toponomia Organizasaun Urbana (DG -TOU), Sra. Maria Odete R. Florindo hateten, ekipa sei vizita ba Servisu Munisipál Edukasaun foku liu ba Programa Merenda Eskolar no Konsesaun Eskolár hodi haree progresu no ezekusaun orsamentu ba programa refere, hafoin kontinua ba monitoriza servisu Munisipál Saúde, Servisu Munisipál Agrikultór no projetu konstrusaun sira ne’ebé hala’o hosi PNDS, Obras Publika no PIM.
“ Tuir ami nia observasaun, agradese tebes Munisípiu Covalima bele iha utilizasaun orsamentu ne’ebé di’ak tebes, iha poupansa hosi PIM bele halo konstrusaun Jardim, ida ne’e hatudu katak, hatene halo jestaun ba iha Orsamentu, atu labele estraga,” Diretóra Geral hato’o ho apresia.
Maski nune’e iha servisu balun ne’ebé maka autoridade Munisipíu Covalima presiza melora di’ak liu tan, ami nia mensajen katak, “𝑯𝘼𝑴𝙐𝑻𝙐𝑲 𝑩𝘼 𝙍𝑶𝙉𝑨 𝑴𝘼𝑳𝙐 𝘽𝑨 𝑼𝙉𝑰𝘿𝑨𝘿𝑬 𝑴𝘼𝑲𝘼 𝘽𝑬𝙇𝑬 𝑭𝙊𝑹𝙎𝑨 𝑳𝙄𝑼 𝑻𝘼𝑵 𝑯𝙊𝑫𝙄 𝙃𝑨𝘿𝑰’𝑨 𝑪𝙊𝑽𝘼𝑳𝙄𝑴𝘼 𝘼𝑻𝙐 𝘿𝑰’𝑨𝙆 𝙇𝑰𝙐 𝙏𝑨𝙉”.








Relasiona ho aprezentasaun rezultadu Relatóriu Avaliasaun Kondisaun Minima, iha diskusaun naruk nune’e hosi parte autoridade Munisipál apresia ona ba iha ninia rezultadu, ekipa avaliador mós apresia hanoin sira relasiona ho frajilidade, tantu iha rekomendasaun sira ne’ebé maka parte servisu munisipál hato’o.
“ Ami rejista hotu ita boot sira nia hanoin, sei lori ba relata ba E.S Ministru MAE, hafoin ekipa sei elabora filafali hodi haree ba ninia kontinuasaun,” nia relata.
Enkuantu, Prezidente Autoridade Munisipíu Covalima, Sr.Miguel Armada Cardoso hato’o, liu hosi aprezentasaun Rezultadu Avaliasaun Kondisaun Minima ne’e, identifika ona frakeza balun, hodi ba oin kontinua hadi’a di’ak liu.
Ami sei hadi’a di’ak liu tan, prepara mós bainhira avaliasaun kondisaun minima ne’e sei kontinu, ami hakarak melora liu tan ami nia prestasaun servisu, tanba haree ba rekursu humanu Covalima nian, ami naton, rekursu naturais Covalima garantidu.


Bainhira fó Podér Lokál mai ami, ami halo jestaun ne’ebé di’ak liu tan, tanba ami iha riku soin barak, hanesan Mina-rai, maski Mina-rai ne’e rasik sei jere hosi Nasionál, seluk hanesan ai-horis (ai-teka), (ai-gaharu), (ai-kamelin) no sira seluk tan, hirak ne’e ninia valor ekonómiku folin aas iha merkadu mundiál. Tanba ne’e maka, fiar katak, 𝙞𝙩𝙖 𝙣𝙞𝙖 𝙪𝙣𝙞𝙙𝙪𝙨 𝙨𝙚𝙢𝙥𝙧𝙚 𝙡𝙖’𝙤, 𝙝𝙤𝙙𝙞 𝙣𝙪𝙣𝙚’𝙚 𝙝𝙖𝙙𝙞’𝙖 𝙙𝙞’𝙖𝙠 𝙡𝙞𝙪 𝙩𝙖𝙣 𝘾𝙤𝙫𝙖𝙡𝙞𝙢𝙖 𝙣𝙞𝙖 𝙙𝙞’𝙖𝙠.
(𝐌𝐞́𝐝𝐢𝐚 𝐏𝐀𝐌 𝐂𝐨𝐯𝐚𝐥𝐢𝐦𝐚).

𝗖𝗼𝘃𝗮𝗹𝗶𝗺𝗮, 𝟮𝟴 𝗝𝗮𝗻𝗲𝗶𝗿𝘂 𝟮𝟬𝟮𝟲, Ekipa Avaliasaun Kondisaun Minima hosi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) ne’ebé dirije hosi Diretora Geral Toponomia Organizasaun Urbana (DG -TOU), Sra. Maria Odete R. Florindo, aprezenta Rezultadu Relatóriu Avaliasaun Kondisaun Minima (AKM) ba Autoridade Munisípal Covalima ne’ebé maka molok ne’e hala’o ona iha munisípiu Covalima.
Diretora Geral Toponomia Organizasaun Urbana, Sra. Maria Odete R. Florindo relata, aprezentasaun rezultadu Relatóriu AKM ne’e bazeia ba orientasaun hosi Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatál, ne’ebé maka molok ne’e hala’o ona iha Covalima, hafoin ratama aprezenta rezultadu AKM, ekipa avaliador kontinua prosesa avaliasaun.






Hafoin ramata iha sesaun aprezentasaun nian, ekipa Avaliasaun Kondisaun Minima, entrega livru relatóriu Avaliasaun Kondisaun Minima ba Prezidente Autoridade Munisipíu Covalima, no ekipamentu dijitál hanesan Tablet unidade tolu (3), unidade ida entrega ba Diretóra Servisu Munisipál ONG, no unidade rua entrega ba Pontu Fokal Portal Munisipál, ho objetivu atu apoiu servisu tékniku no jestaun informasaun ba dadus Munisipál.





Enkuantu, avaliasaun ne’e sei hala’o durante loron tolu nia laran hahú hosi loron 28 to’o 30 fulan Janeiru tinan 2026, hafoin ramata Ekipa Avaliador sei prepara relatóriu hosi atividade sira ne’ebé maka realiza ona nune’e sei submete fila-fali ba S.E Ministru Administrasaun Estatal.
Entertantu, atividade ne’e hetan partisipasaun maximu hosi, Prezidente Autoridade Munisipál Covalima,Sr.Miguel Armada Cardoso, hamutuk ho Sekretariu Munisipál Administrasaun Finansas, Sr.Alberto Moniz de Araújo, Sekretariu Munisipál Asuntu Sosial no Organizasaun Komunitaria, Sr.Filomeno Cardoso, Asesor Partisipa, Sr. Ergilio F. Visente ho Diretores Servisu Munisipais, Xefe Departamentus, Autoridade Postu Administrativu 7, Xefe Suku sira, iha salaun Administrasaun Covalima.
(𝑴𝒆́𝒅𝒊𝒂 𝑷𝑨𝑴 𝑪𝒐𝒗𝒂𝒍𝒊𝒎𝒂).











𝐂𝐨𝐯𝐚𝐥𝐢𝐦𝐚, 𝟐𝟐 𝐉𝐚𝐧𝐞𝐢𝐫𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟔, Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, Sr. Miguel Armada Cardoso akompaña hosi Diretór Ajensia Munisipál Planeamentu, Sr. Afónso Nogueira Nahak, sorumutu ho Lia na’in fóho no rai hosi Postu hitu, Autoridade Postu Administrativa hitu no Xefe Suku sira, hodi halo diskusaun no tau hanoin hamutuk kona-ba Asuntu haat relasiona ba Preparasaun ba iha Podér Lokál.
Konteúdu hosi sorumutu ne’e, Prezidente Autoridade Munisipal Covalima, Autoridade Postu 7 Lia na’in fóho no rai ho Xefe Suku sira, ko’alia kona-ba Mapa Munisípiu Covalima, Istória Evaluasaun Governasaun Lokál, Estabelesimentu Administrasaun Governu Lokál no Símbolu Munisípiu Covalima.

Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, hato’o ninia intervensaun; Loro oan, badu nain sira, hato’o mos ha’u nia respeitu. Iha diferensia ohin ha’u rona barak husi ita bo’ot sira, katuas makaer fukun sira, ha’u louva ba imi, ita hakarak sasan hirak ne’ebé iha tau ida-idak nia fatin, tanba sá mak ha’u hatete tau iha ida-ida nia fatin? Fóho tuan, inur tuan, baboton tuan, nanokar tuan, tau iha nia fatin, loro oan mosu, ukun ho bandu iha, tau iha nia fatin, estadu mosu mai atu halo metin no atu hafórsa, hodi priense sistema administrativu, emi nia mama fatin ami la to’o tur hodi koalia, ami isin la besi, ran la manas, maibé atu fó hanoin iha parte Filho Esprito Santo, iha kultura, iha igreja, buat tolu ne’ebé iha estadu mak regulariza, sé estadu la iha, ita ukun la hola, ita bandu la hola, tanba ne’e mak iha estadu. Lei hirak ne’ebé beiala sira husik hela, lei hirak ne’ebé estadu halo, beiala sira mos ema mak halo, estadu mos ema mak halo, hodi ita kumpri ba lei ne’ebé a’as liu iha ita nia leten, ita kumpri kultura mos hanesan, nia a’as liu iha ita nia leten, ita kumpri. Ita hala’o, ita hakruk hodi bele simu malu, hodi bele ita konsidera malu, hodi bele ita respeitu malu, sé lae, ita la respeitu malu, tamba ida ne’e mak lei kultura ne’e iha. Lei estadu, hodi hafórsa, hodi hametin liu tan, estadu mak sei organiza, estadu mak sei manda buat hotu-hotu, ita rona versaun barak, husi ita boot sira. Versaun ida-ida koalia kona-ba Covalima, koalia kona-ba Covalima iha nia versaun rua ka tolu ida, versaun primeiru hatudu katak Inan Aman ba Fóhorem, sira mak hanesan fatumea, Dakolo, Sisi Maudemo no lookeu. Iha versaun seluk mos mak hanesan Fóhorem Nutetu, Fatululik Tialai Taroman, Fatumea, Loro Suai no We Hali. Versaun ida mos koalia kona-ba ukun balok tolu, ne’ebé mak ita hahu ona iha fatin ida ne’e no fatin ne’ebá. Maibé ohin loron estadu koalia, estadu hala’o administrativamente hodi besik katak la’os ba koalia Covalima, maibe Covalima nudar istoria ida, kuandu ita koalia ba iha postu hitu Munisipiu Covalima. Atu hatene kle’an ita nia istoria Covalima tanba ne’e ita tur hamutuk.

Iha seluk tan mos mak hanesan Simbolu ba ita nia munisípiu mak koba, koba ida ne’ebé mak reprezenta ita nia Munisípiu, tamba ida ne’e mak presiza koba ida ne’ebé koba liurai. Hatudu katak ita nia liurai oan nain lima, hodi hatur iha ne’ebá reprezenta koba nene koba ida ne’ebé los, ohin rona ona, husi makaer fukun tolu nolu husi suku tolu nulu, mos makaer fukun fóho ho rai postu administrativu hitu. Sira mai fó sira ninia hanoin katak koba ne’ebé mak reprezenta koba liurai ne’ebé la’os ho ain, koba ida ho modelu kuadradu, koba ne’ebé mak ho ninia kenan, koba nebe mak tenkeser taka, ida ne’e mak ita Hadi’a, uluk-uluk ita hakerek koba ne’ebé ho ninia uma adat andar, maibé lolos mak maker fukun sira fó mai dadaun ne’e. ida ne mak los.
Reuniaun ida ne’e mais importante tanba ne’e Prezidente Autoridade iha hanoin di’ak hodi halibur lia na’in Fóho no Rai (Orijen) ne’ebe la’os hili husi reniaun konsellu suku sira ho objetivu atu rona lia na’in Fóho no Rai ninia hanoin hodi hakerek no hatur istoria kona-ba rai Covalima. Liu hosi sorumutu ne’e, ita rona ona sira nia hanoin hodi hakerek iha akta hanesan evidénsia, liu hosi votasaun ita hadi’a fila fali Planu Estratéjia Dezenvolvimentu ne’ebé maka iha ona, ba oin karik ita atu halo dezenvolvimentu iha rai ida ne’e bele haree bazeia ba istoria ne’ebé lia na’in sira konta mai ita”.
Iha parte istória, uluk hakerek maibé Joven intelektuais sira maka halo konseptu, la inklina katuas lia na’in fóho no rai sira, tanba ne’e iha momentu ne’e ita inklina hotu Lia na’in sira, maski iha ona istória maibé presiza rona barak tanba iha istória mai ho versaun oioin, seluk maka hadi’a Lema, antes ne’e, “𝑯𝒂𝒎𝒖𝒕𝒖𝒌 𝑯𝒂𝒏𝒐𝒊𝒏 𝑭𝒖𝒕𝒖𝒓𝒖” nune’e liu husi votasaun hodi muda fila fali ho liafuan ” Sudi Mutu Tau Mutu ba Covalima Nia Ilas“
Seluk mós ita tau iha planu atu harii Covalima 00, ne’ebé lia na’in sira, Autoridade Postu no Xefe suku sira deside harii iha Merkadu Debos (Mercadu Tuan) besik Igreja, tau Koba Liurai lima hada tuir ida-ida ninia fatin, tau mos reprezenta Postu 7 mak fitun hitu deside liu husi votasaun mos.
Iha sesaun enkontru ne’e, define mós fatin ba edifísiu Munisípiu Covalima hodi hein Kamara Munisipál ne’ebé atu mai, hotu-hotu konkorda sei harii iha Lookeu Leten, ne’ebé lokaliza iha Aldeia Lookeu Suku Debos Postu administrativu Suai.
Enkuantu enkontru ne’e realiza iha Salaun Administrasaun Munisípiu Covalima, partisipa másimu hosi Lia na’in fóho no rai sira hosi Postu hitu, Autoridade Postu Administrativu hitu, no Xefe Suku sira.
Coppyright husi portal Munisípiu Covalima














loron 16 Janeiru 2026, Atividade Enkontru Avaliasaun Servisu Anuál Tinan 2025 iha Autoridade Munisípiu Covalima, enkontru ida ne’e preside husi Prezidente Autoridade Munisipiu Covalima, Secam AF, Secam ASOC, Secam PIDI, Asesór, Diretór/a Servisu Munisipal nain 19, Xefe Gabinete PAM, Administrador Postu Administrativu husi postu hitu (7), Xefe Suku 30, no funsionáriu sira. Iha ambitu ida ne’e, Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima hala’o Avaliasaun ba Servisu ne’ebé implementa ona durante tinan tomak, hahú husi fulan Janeiru to’o Dezembru 2025. Enkontru refere foka liu ba iha dezempeñu servisu, dezafiu, realizasaun programa planu asaun anual 2025 ne’ebé atinji ona. Iha biban ida ne’e sita mos konaba : Analiza progressu fíziku no finanseiru husi programa sira ne’ebé ezekuta ona iha tinan 2025, Papél husi Funsionáriu Apoiu Finansas Suku no Xefe Suku sira sai pontu importante atu asegura ezekusaun orsamentu Suku nakonu ho transparénsia no efisénsia, Rona paresser husi asesór sira konaba kestaun legál no administrasaun ne’ebé presiza hadi’a iha tinan 2026 ninia laran no Hametin ligasaun servisu entre Diretór Servisu Munisipál sira ho lideransa komunitária (Xefe Suku) hodi implementa servisu iha terenu ne’ebé mak fasil, lais no amigabel liután.
Iha Okaziaun ida ne’e mos, Prezidente Autoridade Munisipiu Covalima, Secam AF, Secam ASOC, Secam PIDI, Xefe Gabinete PAM no Asesór fahe mós pakote fiskál tinan 2026 ba Kargu Xefia sira hotu iha Servisu Munisípal sanulu resin sia no Administrador Postu Administrativu husi postu hitu. Avaliasaun Anual ne’e Nakonu ho espíritu unidade no kompromisu foun hodi hahú tinan 2026 ho dezempeñu ne’ebé aas liután. Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima fó agradesimentu ba Kargu Xefia sira hotu iha Servisu Munisípal sanulu resin sia no Administrador Postu Administrativu husi postu hitu, lideransa komunitária no funsionáriu sira hotu ninia dedikasaun tomak husu atu kontinua entussiasmo servisu hamutuk hodi dezenvolve imunisípiu Covalima.
Coppyright hosi portal Munisípiu Covalima
















Covalima, Segunda-feira, 12 Janeiru 2026, Lansamentu No Inagurasaun Edifisíu MCI (Ministério Comérçio e Idustria) iha Munisípiu Covalima, lokaliza iha Aldeia Tabacolot, Suku Debos, Postu Administrativo Suai, Munisípiu Covalima. Iha momentu brillante ida ne’e preside mos husi saseluk Excelensia Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima Sr. Alberto Moniz de Araújo, Reprezenta Comandante PNTL Munisípiu Covalima, Dirétor Servisu Munisípal sira, Dirétor Kompaña ba obra konstrusaun Edifísiu MCI, Xefe Departamentu no Funsionáriu Públiku sira.

Diskursu husi Dirétora MCI Munisípiu Covalima.
Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI) mak hanesan instituisaun governu Timor-Leste ne’ebé responsabiliza ba dezenvolvimentu ekonómiku liu husi kbi’it komersiál no industriál. Agradese ba Aman Maromak tamba liu husi Nai ninia grasa bele hamriik hamutuk iha ne’e, halo lansamentu no inagurasaun ba edifísiu foun Ministériu komérsiu no indústria sai istóriku mai Povu hotu iha Munisípiu Covalima. Edifísiu ne’e la’os de’it uma foun ida, maibé ne’e mak ‘Uma Boot’ signifika hanesan odamatan foun ne’ebé nakloke ba progresu no prosperidade ba ita-nia negosiante, emprezáriu lokál, no ba dezenvolvimentu indústria sira hotu iha teritoriu Munisípiu Covalima tomak. Ho prezensa husi edifísiu ida ne’e, MCI promete atu fó servisu ne’ebé di’ak liután, besik liután, no lalais liután ba povu Covalima.” “Iha oportunidade ne’ebé kmanek ida ne’e, husi fuan ne’ebé kbiit, hau hato’o agradesimentu boot no apresiasaun ne’ebé aas ba IX Governu Konstitusionál, liu-liu ba Sua Excelensia Ministru Komérsiu no Indústria.
Ho vizaun no polítika IX Governu nian ne’ebé foka ba dezenvolvimentu iha baze, ohin ita bele goza rezultadu ho prezensa edifísiu foun ida ne’e. Konstrusaun ne’e mak prova konkreta husi Governu katak hakarak duni hakbesik an ba povu no hamenus birokrasia ne’ebé naruk.
Ho fasilidade edifisíu foun ida ne’e, ami iha kbiit boot liután atu:
Hamoris fali espíritu emprezariál iha ita-nia munisípiu hodi hametin ekonomia familiár.
Fó atendimentu ne’ebé lalais ba ita-nia povu no negosiante sira iha Covalima.
Fasilita prosesu sira ne’ebé uluk karik susar, sai fali simples no efisiente.

Diskursu husi Reprezentante Excelentísmu Prezindente Autoridade Munisipiu Covalima (Sr. Alberto Moniz de Araújo).
Okaziaun ida ne’e sai pasu foun ida ba dezenvolvimentu ekonómiku iha ita-nia Munisípiu Covalima. Ha’u mai iha ne’e hodi reprezenta Prezidente Autoridade Munisípiu ne’ebé labele prezente tamba iha atividade seluk, maibé nia hato’o kumprimentu no apresiasaun boot ba ita hotu. Inagurasaun edifísiu foun Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI) iha Covalima mak evidénsia katak Governu Sentrál iha vontade boot atu besik liután servisu públiku ba povu, liu-liu ba ita-nia maluk negosiante no emprezáriu lokál sira. Ho prezensa edifísiu ida ne’e, ita hein katak prosesu birokrasia, dokumentasaun ba lisensa komersiál, no asisténsia ba indústria ki’ik no natoon iha Covalima bele la’o ho lalais, efisiente, no transparente liután. Autoridade Munisipál Covalima prontu atu koopera servisu hamutuk ho MCI hodi dudu kresimentu ekonómiku, nune’e ita-nia produtu lokál sira bele hetan valór ne’ebé di’ak no asesu ba merkadu ne’ebé luan liután.
Iha biban ne’e mos hakarak rekomenda ba funsionáriu sira ne’ebé hala’o knar no responsablidade iha edifísiu foun ne’e, ho Autoridade nia naran husu atu ho fuan ne’ebé protidaun no onestu hodi serbí ita-nia negosiante, emprezáriu lokál, no ba dezenvolvimentu indústria sira. Iha oportunidade ida ne’e, Saseluk husi PAM Covalima mos Akresenta tan, Edifísiu ne’e ita Covalima hotu ninian, tan ne’e Covalima oan tomak, mai ita hamutuk tau matan hodi utiliza ba tempu naruk.
Ho lia fuan sira ne’e, hodi reprezenta Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, ha’u deklara Inagurasaun no Lansamentu ba Edifísiu Ministériu Komérsiu no Indústria iha Munisípiu Covalima.
Obrigado barak ba ita hotu nia atensaun.
Coppyright husi portal Munisípiu Covalima


© 2026 Covalima Municipal Authority